Het origineel

Dit is een lastige: een Franse, in Nederland wonende kunstenaar, Jean-Baptiste Maitre, houdt zich bezig met het verknippen van de kunst, de middelen van de kunst en de kunstgeschiedenis. Wie doodleuk zijn tentoonstelling This Is What I Meant (Irretraceable Urge II) in Amsterdam binnenwandelt wordt geconfronteerd met een puzzel – al mag dat hier niet puzzel heten natuurlijk, het is volgens de folder een tentoonstelling waarbij de ‘cut-up technique’ van William Burroughs is gebruikt om twee ‘cut-up texts’ te vervaardigen die als uitgangspunt dienen voor een ‘deconstructie’ van ‘modernist text’ in bredere zin.

De eerste combinatie bestaat uit een persbericht over een tentoonstelling in MoMA New York in 1984 (Primitivism: Affinities of the Tribal and the Modern) en een recensie uit Time van de eerste tentoonstelling van minimal art in New York, in 1966. De tweede combinatie gebruikt fragmentjes uit het leerboek Art Since 1900 over kubisme en minimalisme. Deze mash-ups (de tekstfragmentjes zijn netjes aan elkaar gelijmd tot nieuwe tekst) zijn vervolgens ‘getransformeerd’ tot tekeningen, schilderijen, collages en beeldhouwwerken (in zeer ruime zin ). Die samenhang neem ik althans aan: de puzzel zit ’m erin dat je in die ‘werken’ referenties aan die teksten vindt.

Jean-Baptiste Maitre (1978) studeerde fotografie in Parijs, werkte bij een reclamebureau en kreeg daarna beurzen voor de Jan van Eyck Academie in Maastricht en de Rijksakademie Amsterdam. Hem werd al een half dozijn stipendia en residencies toegekend, zijn werk werd getoond in Centre Pompidou en Guggenheim New York, kortom, geen klein bier. Als zo iemand met Burroughs of Donald Judd en Frank Stella aan de gang gaat, zal er iets achter steken.

Maar een puzzel is het, zeg ik: je moet hier erg je best doen om de relaties tussen die vier teksten en de gemaakte werken te kunnen construeren. Dat is de ene keer makkelijker dan de andere. Is er een relatie tussen primitivisme, kubisme en minimalisme – anders dan dat de laatste twee ‘uit hun onvermijdelijke illusie van ruimte barsten’? Is er in die zin misschien een verband tussen Picasso en Judd? En zo ja: geven de werken van Maitre daar enig inzicht in, of brengen ze dat verband een stapje verder?

Ik heb geen idee, eigenlijk. Maitre houdt ervan de zaken door elkaar te halen, en daarin is hij zeker vernuftig. Zijn Untitled Photographs of Sculptures uit 2008 is een fotoserie van minimalistische hout-sculpturen in een galerie, maar op de sculpturen is een houtmotief geprint. Van die fotoserie maakte hij later weer sculpturen (Plywood as Media, 2008), die dus kopieën zijn van iets wat alleen maar digitaal bestond. Not Necessarily Words (2010) lijkt te bestaan uit neonbuizen op een wand die een tekst vormen – maar de buizen zijn van keramiek.

Het gaat in This Is What I Meant ook om originaliteit en transformatie: er is een idee (een stukje kunsthistorische documentatie), dat wordt vertaald (of verknipt) naar een stukje tekst, daarvan is een schilderijtje gemaakt, of een installatietje, waarvan soms alleen de foto wordt getoond. Die verwerking van iets wat kennelijk belangrijk werd gevonden tot iets wat bijna op betekenisloze rommel lijkt, heeft een mooie pedigree in de kunsten – daar zou Stella over kunnen meepraten. En dat is het dan, What I Meant, een demonstratie als een cryptogram, een snugger essay, weldoordacht, coherent en dor, zo dor.


Jean-Baptiste Maitre, This Is What I Meant. P/////AKT, Amsterdam, t/m 5 mei. pakt.nu

KUNST