Het prachtige oud worden van francois mitterrand

Van Mitterrand ben ik gaan houden op 28 juni 1992, toen hij volkomen onverwachts in het door de Serviers beschoten en volstrekt van de buitenwereld afgesloten Sarajevo opdook. Het werd afgedaan als een propagandastunt en de kranten schreven grappend over ‘Vader Teresa’, ‘Supermitterrand’ en ‘President zonder Grenzen’. Maar ik vond het ontroerend, deze oude, fragiele man van 75 die zich met levensgevaar door de straten van de met historie beladen stad begaf. Meer dan dat: het was niet alleen een menselijke, maar ook een politieke daad om te laten zien dat het mogelijk was Sarajevo te bereiken en het forceerde op z'n minst de tijdelijke opening van het vliegveld van de hoofdstad van Bosnie.

Het heeft me aan het denken gezet over de waarde die oude mannen zouden kunnen hebben. Ze hoeven niet altijd de waarheid in pacht te hebben - Mitterrand had daar zeker geen patent op - maar ze zouden wel af en toe metterdaad een moreel voorbeeld kunnen stellen. Het is voor hen minder erg hun leven op het spel te zetten en hun aanwezigheid kan zwaarder tellen.
Mitterrand heeft de oorlog in Bosnie niet kunnen stoppen (zijn opvolger Chirac was fermer als het om daadwerkelijk aanpakken ging), maar hij liet wel zien dat hij bereid was zijn eigen leven te riskeren om de inwoners van Sarajevo te steunen.
Mitterrand is op een prachtige manier oud geworden. Als jongen was hij opgegroeid in een rechts, katholiek milieu, met veel contacten in rechts-nationalistische kringen. Dat hij na zijn krijgsgevangenschap voor het Vichy-bewind van Petain ging werken, was voor hem een normale stap in zijn carriere, en dat hij pas langzamerhand bezwaar kreeg tegen de collaboratie met de Duitsers en aan het verzet ging deelnemen, eveneens. Mitterrand heeft gezegd dat het in de politiek de gebeurtenissen zijn die bepalen wat er gedaan moet worden, maar dat gold voor hem zijn hele leven lang. Daarom kon hij de architect worden van de nieuwe Socialistische Partij in 1971, in 1981 met de communisten samenwerken, en daarna de grote Europeaan worden.
Maar hij was vooral een grote oude man. Hij werkte actief mee aan de onthullingen over zijn - nationalistisch-rechtse - jonge jaren (hij vond dat hij niets te verbergen had, maar vele anderen dachten daar anders over). Hij gaf zijn onwettige dochter de positie waar zij recht op had. En hij was zo open over zijn prostaatkanker dat het soms bijna genant werd. Daardoor is de man - die altijd een soevereine afstandelijkheid leek te behouden, maar die wel tot het allerlaatst open bleef staan voor wat anderen bewoog: armen, jongeren, zijn vrouw Danielle en de jongere politici zoals Kouchner en Jack Lang om hen heen - het Franse volk uiteindelijk zo lief geworden. Het gaat niet om het record president-zijn of de grootste hoeveelheid architectonische nalatenschappen. Het gaat om een man die zichzelf nooit uit de weg is gegaan en op de een of andere manier steeds meer zichzelf is geworden naarmate hij de tegenstellingen in zijn karakter en levensloop beter begon in te zien. De sfinx Mitterrand mocht sterven met een glimlach.