H.J.A. Hofland

Het saldo van de terreur

Het voordeel van de ouderwetse oorlog is dat je er een eenvoudige boekhouding van kunt bijhouden, met een saldo van winst en verlies. Er zijn fronten. Die veranderen en dat teken je in op de landkaart. Dat is in de oorlog tegen het terrorisme niet mogelijk. Beide partijen kunnen verklaren dat ze aan de winnende hand zijn, beide partijen hebben er hun argumenten voor. Toen een paar weken geleden Tom Daschle, Democratisch minderheidsleider in de Senaat de president verweet dat er veel te weinig was bereikt, stond de regering meteen klaar met een lijst van recente arrestaties. Vervolgens ontplofte de autobom voor het Paradise hotel in Mombasa en werd voor het eerst geprobeerd met raketten een verkeersvliegtuig neer te schieten. Verdachten werden gearresteerd, namen een paar vierkante meters celruimte in beslag. De toeristenindustrie in Kenia vraagt zich af hoe de lege hotelkamers moeten worden gevuld. Het schrikbewind heeft zijn gebied van bedreiging uitgebreid tot het luchtruim boven alle toch al verdachte vliegvelden. Aan wie het batig saldo?

Na de aanslag op de disco in Bali behoudt de Australische regering zich het recht voor preventieve aanvallen te ondernemen in Aziatische landen die ze ervan verdenkt terroristische organisaties te huisvesten. Dit volgens de beginselen van de Bush-doctrine, en ondanks het feit dat volgens de Australische krant Sydney Morning Herald de moslimterroristen op een boerderij in Australië zijn opgeleid. Maar laten we aannemen dat de Australische geheime dienst een terroristische cel in Djokjakarta ontdekt en dat besloten wordt deze pesthaard met een bliksemactie door parachutisten uit te roeien. Zou het helpen? Zet de logica van de preventie met ijzeren consequentie voort. Stel dat ergens aan de zuidkust van de Middellandse Zee voorbereidingen worden getroffen om in Nederland een tunnel op te blazen (wat volgens minister Remkes niet onmogelijk is), stijgen dan hier de F16’s op?

Nadat president Bush zijn doctrine had gelanceerd, schreef Henry Kissinger een artikel waarin hij betoogde dat de nationale soevereiniteit, die sinds de Vrede van Westfalen in 1648 in grote trekken de staatskundige verhoudingen volgens westerse beginselen had bepaald, op stal was gezet. Ik geef deze staatsman gelijk. Maar tot verdediging van Bush moeten we aanvoeren dat ook de tijd van de ouderwetse oorlogvoering voorbij is. De strijd tegen het terrorisme vergt andere methoden dan die door Carl von Clausewitz in zijn Vom Kriege worden uitgelegd.

Het heeft lang geduurd voor we dat hebben ontdekt. Het internationale terrorisme dateert niet van vandaag of gisteren. Een opzienbarende kaping was die van het passagiersschip Achille Lauro, in 1985, waarbij de Amerikaan Leon Klinghoffer met weergaloze lafheid werd vermoord. In 1986 kwam de bomaanslag op de Berlijnse disco La Belle, die drie Amerikanen het leven kostte en waarbij tweehonderd gasten werden gewond. Twee jaar later lieten Libische terroristen een PanAm-vliegtuig boven Lockerbie ontploffen. Dat waren verschrikkelijke en sensationele aanvallen. Daarna is er veel meer gebeurd. Maar het publiek kon zich min of meer geruststellen met de gedachte dat alles incidenteel was, en dus de trefkans aanvaardbaar. Pas na 11 september is daar verandering in gekomen. Toen heeft de wereld al-Qaeda en Osama bin Laden ontdekt. Dit feit op zichzelf heeft de omwenteling veroorzaakt. De overtuiging dat er een omwenteling gaande is, wordt bevestigd doordat de frequentie van de grote aanslagen toeneemt.

Het eerste beginsel van het terrorisme is dat het er niet om gaat hoeveel mensen er worden gedood, maar om het aantal dat er schrik mee wordt aangejaagd. Terreur wordt lonender naarmate de waarschijnlijkheid van een aanval, waar dan ook, toeneemt. Dat gebeurt op het ogenblik. Het terrorisme is er binnen nog geen twee jaar in geslaagd méér politieke, economische, organisatorische en staatsrechtelijke invloed uit te oefenen, zoniet ontwrichtingen te veroorzaken dan in de voorgaande twee decennia.

Bestrijding van het terrorisme wordt langzamerhand voor het Westen een levenszaak. Maar het gaat er niet om dat het moet gebeuren, maar hoe. En hier bevindt deze belegerde cultuur zich in de moeilijke toestand dat er twee partijen zijn die onderling een diep verschil van mening hebben. De Bushies denken dat met een verpletterend vertoon van kracht en macht het terroristisch verzet zal worden verslagen en dat daardoor de aanhang zich in het gareel zal scharen, waarna, min of meer naar westerse normen, een geordende maatschappij zal kunnen groeien. Daarom — dat is langzamerhand tot een geloofsartikel geworden — zal eerst Saddam moeten worden opgeruimd. Vervolgens moet met Arafat worden afgerekend. Daarna kan de wederopbouw beginnen. Dat over dit wenkende perspectief niet meer dan zeer vage denkbeelden bestaan, doet niets af aan de volgorde van de strategische doelen die in deze redenering is gegeven.

De andere school verwacht niets dan onheil van deze procedure. De oorsprong en de bron van alle energie van het terrorisme, zegt men hier, is het conflict tussen Israël en Palestina. Als daar niet eerst een vrede wordt gesticht op basis waarvan beide partijen aan een nieuwe coëxistentie kunnen gaan bouwen, zal het opruimen van Saddam de strijd tegen het terrorisme alleen maar moeilijker maken. Het is en blijft een kwestie van volgorde. Sharon en Netanyahu volgen de strategie van Bush en Rumsfeld. Of het kan ook andersom zijn. In ieder geval: ram de Arabieren in het gelid, en op den duur zullen ze begrijpen dat dit voor hun eigen bestwil is geweest. De school van de oppositie beschouwt dit als rampzalig. Om nog eens duidelijk te maken dat dat niet een visie van laffe Europeanen en Amerikaanse peaceniks is, verwijs ik naar een artikel in de Tribune van 29 november, geschreven door het vroegere hoofd van de CIA in Saoedi-Arabië, Raymond Close. Er is een direct verband tussen de Palestijns-Israëlische oorlog en de veiligheid van het Westen, betoogt hij. En «it’s time to keep American promises». Deze president denkt dat de eventuele vervulling van die beloften op de lange baan kan worden geschoven. Met de oorlog tegen Saddam zal proefondervindelijk worden bewezen wie gelijk heeft.