Het schandaal bij het Japanse Olympus

Tokio - Olympus, fabrikant van camera’s en optische medische apparatuur, is verzeild geraakt in een grootschalig fraudeschandaal. Het hele verhaal lijkt wel een haastig in elkaar geflanst scenario van de serie Japan versus de rest van de wereld.

Typische vooroordelen over de Japanse zakenwereld lijken te worden bevestigd: Japanse bedrijven zijn hermetische bolwerken waar je als buitenlander ook altijd een buitenstaander blijft. Op kritische vragen van aandeelhouders of pers komt geen antwoord, want uiteindelijk is in Japan alles en iedereen met elkaar verbonden en valt er geen onvertogen woord. Consensus en harmonie.
Wat is het geval? Nog maar een half jaar geleden wordt de Brit Michael Woodford, succesvol CEO van Olympus Europa, tot zijn eigen verbazing tot president van Olympus gepromoveerd. Hij mag zijn Europese kunstje op wereldschaal herhalen. Maar al snel blijkt dat zijn voorganger nog stevig in het zadel zit en deze alle topmanagers nog steeds persoonlijk kan benoemen, promoveren of ontslaan. Vlak voor de zomer krijgt hij via een vriend een exemplaar van Facta in handen, een marginaal blad in de Japanse financiële journalistiek, met daarin een verontrustend verhaal over de acquisities van Olympus. De overname van de Britse instrumentmaker Gyrus blijkt nog eens zo'n vijfhonderd miljoen euro extra gekost te hebben en allerlei merkwaardige producenten (van magnetronbakjes tot crèmepjes) zijn voor nog eens honderden miljoenen aan het portfolio van het hightechbedrijf toegevoegd.

Als Woodford tijdens een bespreking met de bedrijfstop het betreffende nummer van Facta uit zijn aktetas tovert krijgen de andere aanwezigen het zichtbaar benauwd en stotteren, in de woorden van Woodford, ‘dat de president van Olympus wel wat beters te doen heeft dan zich met dit soort onbelangrijke issues bezig te houden’. De sfeer wordt grimmiger en op 14 oktober wordt hij door de bestuursraad unaniem naar huis gestuurd. Letterlijk. Het ticket voor de bus naar het vliegveld kon hij nog net krijgen als bedankje voor dertig jaar verbondenheid aan het bedrijf. Officiële commentaar van Olympus: Woodford zou niet kunnen functioneren in de Japanse bedrijfscultuur.

Woodford brengt via de Financial Times - hij heeft geen vertrouwen in de Japanse pers - het hele verhaal naar buiten en op 8 november geeft Olympus toe dat de merkwaardige aankopen zijn gedaan om grote financiële verliezen ten gevolge van het barsten van de Japanse zeepbeleconomie (in 1990) te maskeren. Het aandeel Olympus kelderde in korte tijd met tachtig procent, het bedrijf dreigt van de Japanse beurs gegooid te worden en inmiddels is een grootschalig justitieel onderzoek gestart. Daar moet dan maar een oordeel uit komen. Typisch Japans of niet.