Het Schotse jaar van onafhankelijkheid

Edinburgh – ‘Negentig procent van de Schotten heeft gestemd op een partij die niet is vertegenwoordigd in de regering in Londen’, zegt Aaron James in een koffietentje op de Grassmarket onder aan het kasteel in Edinburgh waar de cultuurpromotor vrienden helpt met juridische zaken. ‘Hoe democratisch is dat?’

Het is zijn eerste argument om vrienden te overtuigen ‘ja’ te stemmen. De Schotse oppositie, kranten en experts bij bbc Scotland vegen echter al dagen de vloer aan met het White Paper, de 670 pagina’s dikke blauwdruk voor een onafhankelijk Schotland die eerste minister Alex Salmond van de Scottish National Party (snp) afgelopen week in Glasgow presenteerde. Die zou geen antwoorden geven op de vragen die Schotten hebben in aanloop naar het referendum van 18 september 2014. Zal Schotland lid blijven van de Europese Unie, het pond sterling houden, bbc-serie Doctor Who kunnen zien? ‘Scaremongerers’, zegt James. Niets dan paniekzaaiers. ‘Waarom zou de EU ons eruit gooien? Is de olie bijna op? Ja, er zijn onzekerheden, maar feit is dat onze belangen nu niet behartigd worden. Niet in Londen, niet in de EU.’

Tegenover de paniekzaaiers staat de _happy clappy-_sekte – zoals de Schotse Liberal Democrat Willie Rennie hen noemt – die wordt geleid door Salmond en zijn vice-eerste minister Nicola Sturgeon, die bij de duo-presentatie in Glasgow een jacquetjas droeg van tweed van het eiland Harris waar men nog volop Gaelic spreekt. De happy clappies zouden een onrealistisch zonnig beeld schetsen van een onafhankelijk Schotland met een hoger minimumloon, honderd procent schone energie en gratis kinderopvang. Zweden met kilts en whisky. De ochtend van de presentatie was grijs en koud, maar er stond een regenboog waarover Britse journalisten die zich richting Science Centre bewogen direct tweetten dat aan het eind Salmonds pot met goud moest staan.

Veel Schotten zijn blij met de snp-deelregering die nu al beslist over zaken als onderwijs, economische ontwikkeling en transport. Een ruime meerderheid (tachtig procent inclusief Labour- en Green-stemmers) wil die socialere, moderne samenleving van Salmond in plaats van de harde, conservatieve samenleving waar David Cameron op aanstuurt. Een even zo groot percentage vindt echter dat het te weinig informatie heeft om een stem op te funderen. Een diepe wens Brit te blijven, kom je niet tegen. Zeker niet op St Andrew’s Day, de nationale feestdag, waarop overal de Saltire wappert in plaats van de Union Jack. ‘Doodziek’ wordt barman Michael van het Edinburghse café The Last Drop van de negatieve media. ‘Allemaal belangen. Neem onze Labour-parlementsleden, allemaal trouw aan de leiders in Londen. Ze stallen hun kernwapens hier. Zij geven niet om ons!’ Een keurige Engelsman bestelt pints. Zou hij het erg vinden als Schotland Groot-Brittannië verlaat? ‘I couldn’t care less.’ Terwijl op het plein duizenden Schotten dansen op gierende violen op de Ceilidh, gooit barman Michael zijn handen in de lucht: ‘I rest my case.’