Toneel

Het stuk der stukken

Toneel: Hamlet door Theater Nomade

Van beroep «toneelverslaggever» – ik zeg altijd maar: het houdt je van de straat, je bent onder de mensen en je komt nog eens ergens. Leiden bijvoorbeeld, De Burcht. Ik had er nog nooit van gehoord, het is een reusachtige grasbult midden in de stad (ge weldig uitzicht), met bovenop een heuse burcht, compleet met kantelen en een gaanderij. Je doet je ogen dicht en ziet bij wijze van spreken de Leienaars van weleer potten kokende olie over de belegeraars heen flikkeren. Op de binnenplaats twee tribunes tegenover een feeëriek belichte to neelvloer. Repertoire-Theater No made is hier neergestreken, de al twintig jaar bestaande formatie van de onvermoeibare Ab Gietelink, die in een documentaire stijl politiek theater maakt en zich sinds enige tijd ook waagt aan het wereldrepertoire op historische (buiten) locaties. Tot en met begin november trekt Gietelinks Hamlet langs vijftien kastelen en kerken. Er is gebruik gemaakt van de vertaling van Bindervoet & Henkes (2000), die flink is ingekort tot een kleine twee uur speeltijd. En nu komt het: het stuk wordt gegeven door vijf acteurs! Dat kan niet, denk je, maar het kan wel. Gietelinks Hamlet krijgt door die kleine bezetting een geestig Droste-effect. Zoals bekend komt in Hamlet een troep rondreizende toneelspelers een voorstelling geven om Hamlet een beetje op te vrolijken. De eerste professionele groepen die dat in de late Middeleeuwen en de vroege Renaissance in Europa daadwerkelijk deden, waren (uit financiële overwegingen) niet al te groot. Dus moesten ze van hun beperking hun kracht maken: weinig decor, veel, zeer veel dubbel/driedubbel/vierdubbel-rollen. Die eerste toneelspelerstroepen trokken op uitnodiging van feest naar feest, van burcht tot burcht. Gietelink, die in zijn hart een superromanticus is, doet dat kunstje nog eens over. Shakespeare met z’n vijven.

Het verhaal wordt glashelder verteld. Shakespeares taal, in die goed «bekkende» vertaling, klinkt vanouds als muziek. Dit is de ideale eerste Hamlet voor Shakespeare-beginners, waar er die avond in Leiden zo te horen een hoop van waren. De vormgeving is simpel en effectief, en die Burcht gaf zo zijn eigen cadeautjes weg. Maar het fraaie aan Gietelinks opzet is dat je ondertussen ook te zien krijgt dat toneel verdomd hard werken is, topsport eigenlijk, waarin je binnen de beperkingen en door middel van een ongelooflijke dosis speelplezier het verhaal en de effecten moet binnen winkelen.

Leon Roeven zet een scherpe, af en toe vileine Hamlet neer, ook al moet-ie zijn tong hebben afgebeten, want er zijn hem een paar prachtige alleenspraken ontnomen. Ben Ramakers is sterk als Clau dius. De lakmoesproef van die rol is voor mij altijd de «kapelscène», waarin de koningsmoordenaar ontdekt dat hij niet om berouw en vergeving kan bidden. Als die scène lukt zonder handengewring, dan mag de acteur blijven. Ramakers mag blijven. Munda de la Marre heeft de on mogelijke opdracht om van de koningin in Ophelia te hupsen, en weer terug, en weer terug. Kan niet, ben je geneigd te denken, maar zij kan dat wel. Marcel Schouwstra maakt van Ophelia’s broer Laertes (heb ik altijd een tikje vlakke rol gevonden) een juweel. En Frans de Wit pakt – net als in Shakespeares dagen, zo vermoeden we – flink uit in én Polonius én de doodgraver, twee clownsrollen.

Het beroepsrisico van buitentoneel is het weer. De weergoden hadden hun hakken in het zand gezet en in verenigde vergadering besloten die avond niet mee te werken. Wij zaten droog, de spelers moesten hoosbuien van acht tot tien op de schaal van Erwin Kroll trotseren, de pauze werd voor hen dweilpauze. Liefdevol – je bent een rondreizend toneelspeler of je bent het niet – werden de hoosbuien in tekst en spel opgenomen. Toen Leon Roeven voor een van Hamlets overpeinzingen op een stoel plaatsnam, kwam voor de tekst uit een vervaarlijke grimas: ai, natte billen! Het publiek was guller dan ooit: lange neus naar de weergoden, ovatie voor de spelers. En een rilling in de slotscène: omdat Marcel Schouwstra als Laertes met Hamlet moet duelleren was Horatio (dubbelrol) afwezig. De stervende Hamlet schreeuwt om zijn vriend. Een huiveringwekkend slotakkoord in een voorstelling die zonder meer een aanrader is.

Hamlet door Theater Nomade,

tournee. Inlichtingen 020-6941082, www.theaternomade.nl