Het uur 00

HET ZOU ZO'N mooi feest zijn geworden, daar op Mount Hakepa. Op een onooglijk eilandje in de Grote Oceaan hadden we ons kunnen verzamelen om de eerste zonnestralen van een nieuwe eeuw op te vangen. Het licht van de nieuwe tijd zou hier als eerste de bewoonde wereld bereiken. Allen die reikhalzen naar de verlossing uit deze eeuw van wereldoorlog, genocide en massavernietiging hadden hier de dageraad van het Millennium kunnen aanschouwen. Wildvreemden hadden elkaar als broeders en zusters kunnen omhelzen en het glas kunnen heffen.

Het had zo heerlijk decadent kunnen zijn, daar op die vloot Concordes. We zouden zijn opgestegen vanaf Kansai Airport, aan boord van deze majestueuze ijzeren condors, volgeladen met spijs en drank uit alle windstreken. We hadden ons gestort in bandeloze orgieën, voortijlend, sneller dan het geluid. Supersonisch hadden we de oprukkende datumgrens doorbroken en doorbroken en opnieuw doorbroken. We hadden het afscheid van het verleden in veelvoud gevierd. Terwijl de champagne zou bruisen door onze aderen, zouden we elkaar hebben omstrengeld in het grote orgasme op het kruispunt van tijd en ruimte, genietend van het knallen der kurken en de brekende geluidsbarrières. Ja, een feest om nooit meer te vergeten…
Maar het zal niet zo zijn. Alle Concordes blijven aan de grond. Geen piloot die zich aan deze wereldomspannende vlucht zal wagen. Een vlucht die gelijk staat of kan staan met zelfmoord. Dus ook de passagiers blijven thuis.
Al die bemiddelde feestgangers zullen liever thuisblijven in hun privé-wereldjes in Aerdenhout en Wassenaar of de internationale equivalenten daarvan. Niemand die zich in een avontuur zal storten waarvan de afloop fataal kan zijn. En dat geldt niet alleen het millenniumtoerisme in de belangrijkste nieuwjaarsnacht uit ons leven, maar elk bezoek aan locaties waar men liever niet definitief vast komt te zitten. Al die exotische of bizarre oorden kunnen massale annuleringen tegemoetzien. De eerste januari 2000 zal iedereen in huiselijke kring verblijven, wachten op wat komen gaat: de gevolgen van de Millennium Bug. Het is niet geheel zeker, maar de mogelijkheid is levensgroot aanwezig: de Grote Kladderadatsj. Een armageddon. Net nu alles ‘communicatie’ was geworden, zal de communicatie breken.
De overdracht aan een volgend millennium zal gepaard gaan met niet minder dan een zondvloed, een totale maatschappelijke ontwrichting; een ramp waartegen nog geen Ark bestand zal zijn. Het is de enig mogelijke conclusie voor wie afgaat op de campagnes die overheden en bedrijven hebben gelanceerd om iedereen die wel eens een oude transistorradio heeft opengemaakt, te ronselen voor de rampenbestrijdingsdienst.
VOOR WIE HET nog niet weet: er is een algehele mobilisatie gaande om het hoofd te bieden aan een aanstaande noodtoestand. Waar geen enkele totale oorlog, ideologie, religie, verdovend middel, of wat voor macro-illusie dan ook ooit voor heeft kunnen zorgen, staat nu te gebeuren: een maatschappelijke Stunde Null. En dat alles als gevolg van de pragmatische overweging ooit wat computergeheugen uit te sparen. Het jaar 2000, dat met het dichterbij komen van de magische datum veel van haar utopische glans verliest, krijgt op de valreep alsnog het karakter van een Laatste Oordeel.
Wat is er gebeurd? Er is een foutje gemaakt. Ergens in de zuigelingentijd van het cybernetisch tijdperk hebben computerprogrammeurs zichzelf met hun revolutionaire vinding zo belangrijk gevonden dat ze over het hoofd zagen dat ook zij eens geschiedenis zouden zijn. Zij hebben met hun praktische overweging alleen de tientallen in de datumaanduiding der halfgeleiders op te nemen, hun eigen leven als absolute maat genomen en daarmee de twintigste eeuw gegijzeld in zijn eigen hoogmoed. Net nu we zo verlangen naar de vrije ruimte van een duizendjarig vacuüm, blijkt de deur in het slot gevallen.
Technisch gesproken is het een simpel verhaal. Vrijwel alle bestanden op de mainframes van grote bedrijven en instellingen zijn datumgerelateerd. In de tijd dat computergeheugen nog schaars was, en dus duur, werd er in de programmeercultuur klakkeloos vanuit gegaan dat compact altijd beter was. Waarom voor het jaartal in de datum vier byte gebruiken als het ook met twee kon? Dat scheelde toch al snel een paar procent opslagruimte per bestand. Aangezien niets zo vervelend is als onvoldoende geheugenruimte op de harde schijf, zou je wel gek zijn een besparing te versmaden. Bovendien kon men gemakkelijk denken dat er in de loop van de tijd met nieuwe generaties software ook wel aan deze bezuiniging een eind kon komen.
Maar ziedaar, ondanks de razendsnelle processortechnologie van vandaag en de snelle inflatie van de prijs voor computergeheugen blijven veel geavanceerde systemen leunen op de basissoftware van twee decennia terug. Iedereen breidt altijd alleen maar uit en vervangt nooit werkelijk de basis van zijn computersysteem. Dat zou namelijk impliceren dat veel gegevens opnieuw ingevoerd hadden moeten worden. Onbegonnen werk. Omdat compatibiliteit het hoogste goed is, heeft het pragmatisme uit het verleden het heden endemisch besmet.
En zo zitten de geautomatiseerde systemen van olieraffinaderijen, elektriciteitscentrales, raketinstallaties, kernreactoren, verkeerstorens, databanken, ziekenhuizen, digitale netwerken en banken tot de nok toe vol met de bug. En aangezien deze systemen via ketens tot in alle uithoeken van de aarde met elkaar verknoopt zijn, valt er op lokaal niveau ook niet tegen op te beveiligen. Heb je een systeem 'schoon’ gemaakt, dan moet je ook nog eens de ketens verbreken om nieuwe besmetting te voorkomen. Dat zou weer ontoelaatbare stagnatie van de heilige communicatie opleveren, een stap terug naar gezuiverde 'stand alone’-systemen, waarvoor nog altijd iedereen terugdeinst. De netwerkmaatschappij is allang geen optie meer; het is een realiteit.
DE GEVOLGEN laten zich raden: in het minst erge geval zal er een wereldwijde recessie optreden als gevolg van een stortvloed van faillissementen door acute cashflowproblemen en onbetaalde rekeningen. Salarisuitbetaling blijft achterwege, mensen worden afhankelijk van uitdelingen van staatswege. Ziedaar de glorieuze terugkeer van de natiestaat.
Ernstiger wordt het als de bevoorrading van winkels of uitdeelcentra stagneert als gevolg van het uitvallen der olieraffinaderijen. Oogsten komen niet meer op de plaats van bestemming. Hongersnood breekt uit. Nog ernstiger is de situatie indien ook de energievoorziening instort. Er is vervolgens weinig fantasie nodig voor het scenario waarin de mensen volledig worden teruggeworpen op hun eigen microkosmos. Oproeren, burgeroorlog om de volkstuintjes. Ten slotte breekt het systeem. Razendsnel vervallen we tot prehistorische staat. Kannibalisme is medio 2000 niet ver weg meer. Het advies luidt dan ook: hamsteren, goud kopen (nu nog spotgoedkoop!) en zoveel mogelijk survivalweekendjes boeken voor de broodnodige training. ’s Levens felheid keert in vol ornaat terug. De mens is de mens weer een wolf.
Er is een foutje gemaakt, en nu zitten we met de brokken. Zie je wel, liever rood dan dood. Als de Russen waren gekomen, hadden we hier allang allemaal moestuinen gehad. Als er een kernoorlog was uitgebroken, hadden we nu het ergste al achter de rug. Als de wereldrevolutie was uitgebroken, hadden we ongetwijfeld een nieuwe jaartelling gehad; zoals usance is bij wereldrevoluties. Als het Derde Rijk het had gewonnen of de Jihad was verloren: idem dito. Alles beter dan dit.
Toegegeven, we waren wellicht onmetelijk in beschavingsniveau afgedaald, maar niet tot het peil van antropofagie. Wie had gedacht dat deze 'innerlijke contradictie van het kapitalisme’ ons de das zou omdoen? De contradictie die werkelijk tot een chaos leidt, is een gebrek aan visie, een prospectief geheugenprobleempje dat heeft geleid tot een weeffout in de software-architectuur. De onvoorstelbare ironie van dit alles is dat we het pragmatisme nu mogen aanrekenen wat het zelf altijd alle vormen van absolutisme, totalitarisme, idealisme of utopisme verweet: de vrije val naar de wet van de jungle.
Als er voor het Uur U toch nog een verlosser komt, zal deze pakweg Cap Gemini of Oracle heten. Passende namen. Kopen die aandelen, dan verlos je mee…