Het verpieterde debat

Toch maar even over Zwarte Piet. Maar meer als aanloopje naar een bredere discussie.

Ja. De Zwarte Piet-figuur hint naar de slavernijperiode. Is het daarom een racistisch symbool? Ja. Vind ik wel.

Zijn Zwarte Piet-aanhangers daarmee racisten? Nee.

Althans, normaal gesproken niet. Maar dat veel racistisch tuig de discussie aangreep om hun hersenspinsels te spuien weten we inmiddels.

Moet de Zwarte Piet-traditie worden aangepast? Dat zal automatisch en organisch gebeuren. We doen ook niet meer aan dwergwerpen. Her en der een versnellinkje kan geen kwaad. Dat zetje hebben de Quinsy’s wel gegeven. Ieder speelt zijn rol.

Het slavernijverleden moet een gepaste plek blijven houden in ons geschiedenisonderwijs. Nederland past geen collectieve schuldbelijdenis maar wel zoals voormalig Duits ambassadeur Otto von der Gablenz het noemde ten opzichte van de Duitse ‘erfzonde’, een ‘Pflicht zur Erinnerung’. Dat is juist en fair ten opzichte van de slachtoffers.

Het zou overigens fijn zijn als in sommige Arabische landen men dezelfde houding zou aannemen ten opzichte van het eigen uitgebreide slavernijverhaal dat op veel plekken tot in het heden voortduurt.

‘Ons’ slavernijverleden mag niet vervagen in het collectieve geheugen. Mee eens.

Maar wat hebben ze wat mij betreft verkeerd gedaan, Quinsy en co?

Het verkeerde was de (zij het impliciete) collectieve beschuldiging aan dat deel van de Nederlanders dat toevallig wit is. Want die ‘zijn misschien wel racistisch of op z’n minst erfgenamen van slavendrijvers’.

Ten eerste is de ‘gemiddelde’ Nederlander geen racist en is hij met recht boos over deze halve beschuldiging.

Wie in deze wereld een beetje rondgereisd heeft zal hebben opgemerkt dat het juist niet eenvoudig is een land te noemen waar de instituten er meer aan doen om racisme te bestrijden. Ook is het lastig een land te noemen waar het rauwe volksracisme minder aanwezig is.

Ik heb bijna honderd landen gezien. Ik ben weliswaar geen wetenschappelijk onderzoeker, dat geef ik toe, maar ik sprak in veel gevallen de lokale taal en sprak er genoeg met mensen.

Ga eens een tijdje in Oost-Europa, de Arabische wereld, Turkije, Israël of Latijns-Amerika rondlopen en het zal je flink wat moeilijker vallen om juist Nederland eruit te pikken als een bij uitstek racistisch land. Probeer dat maar eens uit te leggen aan een Tutsi, een Zwarte Amerikaan, een Pakistaan in de Golfstaten, een Papoea, een Hazara, een Armeniër, et cetera.

De Quinsy’s maken een Wilders-fout: hoe kaart je namelijk juist níet de hoofddoektraditie aan als je deze seksistisch vindt? Door het een kopvod te noemen en de levensbeschouwing of cultuur waaruit de traditie voortkomt als achterlijk te duiden.

Same here dus. De dubieuze Piet-traditie zet je niet op de agenda door de mensen die met het gebruik zijn opgegroeid impliciet tot racist te bombarderen. Zo werkt communicatie niet. Zo hoort het niet te werken tussen burgers. Zowel hoofddoekdragers als Piet-fans kunnen wel eens hardnekkiger aan bepaalde tradities blijven hangen uit angst voor onthechting in een veranderende omgeving.

Slechts zelden leidt een vermeende verdachtmaking tot meer zelfonderzoek. En het is ook menselijk om bij een duiding waarin je je niet herkent juist in de contramine te gaan. Ik ben geen academisch geschoold psycholoog maar ik kom al bijna vijftig jaar mensen tegen van vlees en bloed.

De meeste Nederlanders voelen zich ook geen nazaten van slavenhouders. Velen van hen voelen zich misschien wel eerder slaaf van hun werkgever en wonen meestal niet in de huizen die voor een deel door slavenhandel zijn betaald.

Dus wat mij betreft zijn hoofddoeken seksistisch en is Zwarte Piet racistisch, maar gaan we massaal Pieten omschilderen of hoofddoeken af rukken? Uiteraard niet.

Een discussie kan en moet soms, wil de samenleving dynamisch blijven, maar collectieve verdachtmakingen zijn schadelijk. Waar inlevingsvermogen ontbreekt is een debat geen constructief maatschappelijk instrument. Waar gelijkhebberigheid en ideologie leidend zijn leidt het eerder tot stagnatie.

Nuchterheid, ratio en mildheid zijn nodig in de nationale discussie. Normaal doen, kortom. Beoordeel mensen op gedrag en standpunt en laat niet ter zake doende dingen als kleur of afkomst buiten beschouwing.

Ik heb makkelijk praten, hoor ik dan, als ‘witte man’. Een nieuw-academische redenatie is opeens dat kleurenblinde politiek fout is.

Met andere woorden: soms moet je volgens die theorie in groepen denken om misstanden te corrigeren, als ik het goed begrijp.

Dit is een marginaal standpunt en zal ook in progressieve kringen weinig bijval krijgen. Ik durf daar de gage van deze column op te verwedden.

De meeste mensen hier zijn opgevoed met de gedachte dat kleur er niet toe doet. Op school en, echt waar, meestal ook thuis.

Het is een faire en verstandige insteek. Onze open samenleving berust op intrinsiek juiste pijlers. Naast het principe van één burgerlijke wet voor allen en gewetensvrijheid zijn die namelijk: gelijkheid van man en vrouw, blank en zwart, homo en hetero.

Als we aan een van deze principes gaan morrelen en mensen gaan indelen naar huidskleur op wat voor maatschappelijk terrein of beleidsniveau dan ook zijn we gevaarlijk bezig.

Dit land heeft juist met een goed Nederlands woord nation building nodig. Daarom pleit ik bijvoorbeeld al jaren voor afschaffing van het woord ‘allochtoon’ als maatschappelijke categorie. Het is om te beginnen een fout woord, want het suggereert dat het om iemand gaat ‘van vreemde grond’ ook al is hij in Abbekerk geboren. Maar ook is het niet bevorderlijk voor het eenheidsgevoel van de natie.

Het land moet weer gelijmd worden en dan is het wel zo handig om elkaar dan niet neer te zetten als achterlijk of racistisch.

Ik denk ook dat een geslaagde lijmpoging uiteindelijk kans van slagen heeft. We doen het in Nederland namelijk niet slecht vergeleken met de landen om ons heen. Minder polarisering. Minder parallelle samenlevingen. Juist vanwege ons levendige debat. Bagatelliseren van de problemen en de tegenstellingen is fout. Paniekvoetbal en opjutterij nog meer.

Wie denkt dat in Nederland nauwelijks racisme is, kent het land niet. Wie denkt dat er in Nederland relatief meer racisme is dan elders kent de wereld niet.