Het verraad van arafat

Was het ‘Oslo 2’-akkoord het minste van alle kwaden voor de Palestijnen? Edward Said, Palestijns wetenschapper en schrijver, had liever geen akkoord. Over de onverantwoordelijke Arafat, die boog voor pure chantage. En voor zijn eigenbelang. Oorspronkelijk verschenen in het Egyptische dagblad Al-Ahram. Vertaling uit het Engels: Max Arian
ENIGE WEKEN geleden had een hoge ambtenaar van het Amerikaanse State Department in Beiroet een gesprek met een kleine groep Libanese ministers en journalisten. Hij spoorde ze aan hun zaakjes klaar te maken voor mogelijke directe onderhandelingen met de Israeli’s. ‘Maar wat jullie ook doen’, zei hij, ‘doe niet wat de Palestijnen hebben gedaan.’

Toen hem gevraagd werd wat hij daarmee bedoelde, vertelde hij een tragikomisch verhaal over de Palestijnse blunders. Zonder hun eigen landkaarten mee te bregen, zonder de gedetailleerde kennis van feiten en getallen die de Israeli’s wel hadden en zonder een stevig geloof in principes en rechtvaardigheid zwichtten de Palestijnse onderhandelaars - in alles de instructies van Arafat volgend - voor de druk van Israel en Amerika. De Palestijnen verkregen dan ook niet meer dan een serie plaatselijke verantwoordelijkheden in ‘thuislanden’. Israel kreeg het voor elkaar dat de Palestijnen hun goedkeuring hechtten aan de Israelische bezetting, die nu op een gestroomlijnde en minder kostbare manier kan worden voortgezet.
Er is geen sprake van, zoals de Palestijnse Autoriteit en haar aanhangers beweren, dat de werkelijke strijd met Israel nu wordt uitgevochten aan de onderhandelingstafel. Na Oslo hebben Arafat en zijn vertegenwoordigers in feite niet onderhandeld met de Israeli’s; ze hebben zich overgegeven, hebben de Israelische dictaten aanvaard, zonder voorbereiding, zonder beginsel.
NEEM BIJVOORBEELD de luid bejubelde militaire hergroepering op de Westelijke Jordaanoever. Deze is tijdens de onderhandelingen in Taba nog verder uitgesteld. Dit proces zal nu opgedeeld worden in fases van zes maanden en pas over minimaal twee jaar voltooid zijn. Er zullen 62 nieuwe Israelische militaire bases komen. En hoewel Israel zijn troepen zal terugtrekken uit de belangrijkste steden op de Westoever (afgezien van Hebron), verliest het niet de controle over het in- en uitgaand verkeer - Israel zal alle wegen op de Westoever blijven controleren. Israel wordt ontlast van de verantwoordelijkheid over ongeveer vierhonderd dorpen, maar houdt de zeggenschap over zo'n zestig dorpen. Een groot aantal daarvan ligt bij de Groene Lijn, de onzichtbare grens tussen de Bezette Gebieden en Israel, en zal bij Israel worden getrokken. En geen centimeter van Oost-Jeruzalem zal Israel opgeven. Terwijl er zogenaamd wordt onderhandeld met de PLO, zegt Israel Palestijnse instellingen in Jeruzalem de wacht aan.
Het nieuwe wegenstelsel op de Westoever zal alle Israelische nederzetingen met elkaar verbinden, en dat maakt het onmogelijk dat de Palestijnen hun eigen grondgebied als een geheel kunnen besturen. De Westoever zal worden verdeeld in een hele rij kantons, die ik liever reservaten of thuislanden wil noemen; ze worden van elkaar gescheiden door Israelische snelwegen en nederzetingen. En tenslotte zal Israel de macht blijven uitoefenen over alle grondgebied op de Westover dat als militair gebied of staatseigendom wordt beschouwd - meer dan vijftig procent van het gebied. De briljante Palestijnse onderhandelingsstrategie heeft ertoe geleid dat we in feite de zionistische droom hebben verwezenlijkt: Palestijnse autonomie over hun mensen maar niet over het land. Het land op de Westoever dat onder het zelfbestuur van de Palestijnse Autoriteit zal vallen (terwijl Israel de soevereiniteit behoudt) is slechts ongeveer vijf procent van het totaal - voor een miljoen Palestijnen; de nederzettingen bestrijken acht procent van de grond - voor 140.000 Israeli’s. Tel dat op bij Gaza (waarvan Israel ook nog veertig procent bestuurt) en de Palestijnse Autoriteit heeft de macht in maar achttien procent van het grondoppervlak van de Bezette Gebieden.
Politiek en economisch is dit lappendekenakkoord rampzalig. Ik denk dat helemaal geen onderhandelingen en geen akkoord nog beter was geweest. Het belangrijkste resultaat van 'Oslo 2’ voor de Palestijnen is dat de Palestijnse Autoriteit ornamenten en aanhangsels krijgt, maar geen werkelijke bestuursmacht. Arafat en zijn mensen heersen over een koninkrijk van illusies, met Israel stevig aan het roer. Elke stad op de Westoever kan onder dit nieuwe akkoord zonder meer worden afgesloten, zoals Jericho eind augustus en Gaza sinds september.
Al het commerciele verkeer tussen Gaza en de autonome zones op de Westoever is in Israelische handen. Een vrachtwagen met tomaten uit Gaza op weg naar Nabloes moet bij de grens stoppen, de tomaten moeten worden overgeladen op een Israelische vrachtwagen en dan weer bij binnenkomst in Nabloes op een Palestijnse vrachtwagen worden overgeladen. Dit kost drie dagen - en intussen rot het fruit weg en lopen de kosten zo hoog op dat het goedkoper is de tomaten uit Spanje te laten komen. Waar het op neerkomt is dat Israel op een vernederende manier controle blijft uitoefenen over de Palestijnse economie.
DE WETGEVENDE raad die volgend jaar wordt gekozen, zal uit 82 personen bestaan, maar Israel en de Autoriteit kunnen beslissen wie kandidaat mag zijn. Ook kan Israel zijn veto uitspreken over elke wet die wordt uitgevaardigd door dit lichaam, dat bovendien niets te zeggen zal hebben over Oost- Jeruzalem. Wel heeft Arafat voor zichzelf het privilege binnengehaald van een aparte verkiezing om zijn autocratie te kunnen consolideren. Hij mag bovendien 'voorzitter-president’ worden genoemd, hoewel de Israeli’s erop aandrongen dat hij ook een vice-president kandidaat stelde. Dat schijnt hij te hebben geweigerd, aangezien volgens hem iemand die onder hem staat alleen maar als een moetahaddith (woordvoerder) bekend mag staan.
Op zondag 25 september, tijdens een van zijn typerende theatrale momenten, stormde Arafat uit de onderhandelingen in Taba, roepend dat hij dat deed vanwege de druk die zijn volk op hem uitoefende. 'Jullie willen van ons jullie slaven maken’, zei hij tegen de Israeli’s. Derhalve werd het hele vredesproces geschorst - tot Arafat een telefoontje kreeg van Dennis Ross, de Amerikaanse adviseur van het State Department die verantwoordelijk is voor het vredesproces in het Midden-Oosten. Die deelde kort en goed mee dat als Arafat nu niet onmiddellijk het akkoord zou tekenen, honderd miljoen dollar Amerikaanse hulp aan zijn neus voorbij zou gaan. Dus slikte Arafat z'n bezwaren in en tekende.
De belangrijkste kwesties blijven onopgelost. Zoals bijvoorbeeld het lot van de ongelukkige stad Hebron, die vanwege het bloedbad dat een Israelische kolonist heeft aangericht, sinds februari 1994 systematisch wordt gestraft: uitgaansverboden, gesloopte huizen, gevangenen en doden. En natuurlijk blijven de kolonisten waar ze zijn, even provocerend en stompzinnig agressief als altijd. Er vinden nog steeds landonteigeningen plaats en de nederzettingen blijven groeien. De kwestie van schadevergoeding wordt niet eens aan de orde gesteld.
Arafat werkt samen met de Shin Bet en de kolonisten om 'tegenstanders van het vredesproces’ op te pakken, en intussen worden er door Israel nog zesduizend Palestijnse politieke gevangenen vastgehouden. De watervoorraad wordt eenzijdig door Israel beheerst, hoewel de Palestijnen als concessie in principe wat meer water zullen krijgen. En natuurlijk blijft de militaire bezetting gehandhaafd.
Het plan van Rabin komt erop neer dat de directe machtsuitoefening door Israelische troepen in de belangrijkste centra van de Westoever wordt vervangen door een meer indirecte machtsuitoefening door Israelsiche troepen buiten de steden. Shimon Peres, die door sommige Palestijnen nog altijd als 'hun beste hoop’ wordt beschouwd, is nog altijd de oude als het gaat om de Israelische oppermacht of de Israelische kolonisten. In een intervieuw met Der Spiegel eerder dit jaar, ontkende hij zelfs dat de kolonisten een obstakel vormen voor de vrede. Volgens hem was het juist belangrijk 'hoe kolonisten en Palestijnen met elkaar zullen omgaan’. Toen de interviewer daarop zei dat hij het ondenkbaar vond dat alle kolonisten na het sluiten van de vrede op de Westoever zouden blijven, antwoordde Peres: 'Dat is uw mening. Ik vind het wel voorstelbaar.’
ALS DIT HET SOORT vrede is dat de Palestijnse Autoriteit onder Arafat heeft kunnen bereiken, laten we hem dan liever bij zijn werkelijke naam noemen: een langgerekte, chaotische en onwaardige overgave. Zelfs als we de premisse accepteren dat er geen alternatief voor Oslo bestond, dan nog kan wat er daarna is gebeurd alleen maar worden beschreven als een absolute schande, een volkomen vernedering van Arafat en zijn handjevol pluimenstrijkers tegenover de Israeli’s. De andere kant van de medaille is dat de heerschappij van de PNA, de Palestijnse Nationale Autoriteit, een wanhopig stemmende situatie heeft gecreeerd. Toen Arafat een paar weken geleden in Tunis vergaderde met z'n Uitvoerend Comite om over het interimakkoord te praten, was er geen sprake van een werkelijke discussie en was er geen quorum aanwezig. Je zou zeggen dat dit toch wel de gelegenheid was voor een serieus debat over waar we als Palestijnse gemeenschap waren aangeland en waar dat toe zou moeten leiden. Maar een dergelijke discussie vond niet plaats, want meneer de President- Voorzitter wil zijn alleenheerschappij niet aangetast zien.
Wat ik onvergeeflijk vind, is dat Arafat bij dat alles geen beroep heeft gedaan op de beste instincten van zijn volk, maar op de slechtste. Aan de ene kant krijgen mensen te verstaan dat hun persoonlijke belangen ermee gediend zijn als ze zich verbinden aan het grote, corrupte, bureaucratische en repressieve apparaat van de Autoriteit. Aan de andere kant worden de mensen geintimideerd tot zwijgen en apathie. De verschillende vormen van aftuigen, martelen, opheffen van kranten en arrestaties hebben geleid tot een atmosfeer van angst en onverschilligheid. Iedereen is nu alleen maar bezorgd om z'n eigen hachje.
Soms vind ik het moeilijk te geloven dat dit een volk overkomt dat zo lang en zo koppig tegen de Engelsen en de zionisten heeft gevochten. Maar het schijnt nu alle hoop te hebben opgegeven, alsmede elke wil om in verzet te komen tegen de rampen die over hen zijn gebracht door leiders die nergens om geven, behalve om hun eigen smerige overleving. Het cynisme van de Autoriteit, met zijn gangsters en zijn enorme leger van incompetente bureaucraten, vind ik, geloof ik, nog erger dan z'n collaboratie met de Israeli’s.
ALS PALESTIJNEN hebben we nu een propaganda- en dwangapparaat voortgebracht dat in armzaligheid kan wedijveren met de rest van de Arabische wereld. Na jaren slachtoffer te zijn geweest van Arabische en Israelische onderdrukking hebben de Palestijnen nu eindelijk het recht veroverd op hun eigen onderdrukkingssysteem. Er bestaat geen wet onder de Autoriteit, geen fatsoenlijke vorm van proces, geen werkelijke vrijheden en geen democratische rechten. Zie bijvoorbeeld hoe slecht Palestijnse vrouwen - eens de kern van de Intifada - worden behandeld. Ze hebben geen noemenswaardige posities gekregen in de Autoriteit, hun noden en aspiraties staan niet op meneer Arafats agenda, en hun situatie is er alleen maar slechter op geworden: meer kinderhuwelijken, meer moorden om 'eer’, meer vrouwen die teruggedwongen worden naar de keuken of het veld om daar als lastdieren voor de mannen te werken.
Wat wanhopig makend symptomatisch is voor de mentaliteit van de Palestijnse Nationale Autoriteit is dat deze totaal niet in staat is antwoord te geven op kritiek. Ik heb het nu niet over Hamas of de Islamitische Jihad, die naar mijn mening geen alternatief zijn voor de Autoriteit. Arafat en zijn adviseurs hebben zich afgesloten van hun eigen volk. Ze hebben geen enkel idee over verantwoording afleggen of over zoiets als een democratisch en vrij debat.
Het ergste van alles is dat Arafat met zijn rampzalige politiek van capituleren een hypotheek op de toekomst van zijn volk heeft genomen bij hun onderdrukkers. Hij laat het aan komende generaties over om zich te los te maken uit de rotzooi die hij nu heeft geschapen. Wat een kortzichtige onverantwoordelijkheid! Sommige van zijn aanhangers blijven volhouden dat we geen andere keuze hadden. Maar een alternatief bestaat in de methode van Syrie: wel het idee van vrede en onderhandelingen accepteren, maar daarom nog niet je nationale prioriteiten opgeven.