Het verraad van ben knapen

‘Afstandelijk, koel en analytisch.’ Dat waren de kwaliteiten die NRC Handelsblad-hoofdredacteur Ben Knapen zijn eigen krant toedichtte toen verleden jaar de bom van de grote persfusie tussen de Perscombinatie en de Nederlandse Dagblad Unie losbarstte.

Het was een opsomming waar natuurlijk wel wat voor te zeggen was. De liberale avondkrant afficheert zichzelf al sinds jaar en dag als de krant ‘die de nuance zoekt’ en zich, in tegenstelling tot de grote concurrent de Volkskrant, niet pleegt te storten in overhaast politiek gekomplotteer of emotionele dieptebombardementen. Het is een journalistieke traditie die teruggrijpt op de grote courantiers, die liever langs de weg van de allerindividueelste impressie opereren dan als buikspreekpop van allerlei maatschappelijke krachten te fungeren.
Niettemin begon ook NRC Handelsblad de laatste tijd tekenen te vertonen die erop wezen dat de veelgeroemde kalme zelfbeheersing enigszins aan het verdwijnen was. Vriend en vijand reageerden verbaasd toen de krant eerder opende met een soort manifest tegen de Jan-Saliegeest in Nederland en een krachtig pleidooi hield voor een nieuw industrialiseringsoffensief in de Lage Landen. Nuances waren er niet te ontdekken in deze emotionele oproep, resultaat van een al even groots in de kolommen weergegeven conclaaf tussen Knapen en de captains of industry van Nederland.
In dat gezelschap bevonden zich onder meer Jan Timmer en Arie van der Zwan. Voor het eerst liet NRC Handelsblad het achterste van de tong zien, zonder kritische afstand en zonder al te veel genuanceerde slagen om de arm. De boodschap was duidelijk: 'uitkeringsfabriek’ Nederland diende een revolutie te ondergaan. Alle economische ijver diende gericht op een nieuw industrialiseringsplan. Het was even of Neelie Kroes de macht over de krant had overgenomen.
Van de notie dat industrialisering van Nederland in de twintigste eeuw gegeven de huidige economische verhoudingen eigenlijk een soort negentiende-eeuwse romantische droom is (kritiek van de soort die je juist in NRC Handelsblad zou verwachten) ontbrak ieder spoor.
Enige maanden later voegt Ben Knapen de daad bij het woord. Per 1 mei 1996 wordt hij senior director of corporate communications and public affairs bij Philips. Een soort superadviseurschap, waarbij hij direct rapporteert aan Cor Boomstra, opvolger van Jan Timmer. Blijkbaar is Timmer zo tevreden over de ijver van de hoofdredacteur in de strijd voor 'een dynamisch Nederland’, dat deze met een nieuwe topfunctie moet worden gehonoreerd.
Opgeruimd staat netjes, zou je kunnen zeggen. NRC-lezers hoeven niet meer met het zweet in de handen naar de brievenbus te stappen, en Philips heeft er weer een ijverige perslakei bij.
De redactie van de krant kan op zoek naar een hoofdredacteur die de oud- liberale tegendraadsheid weer nieuw leven inblaast. Misschien iets voor Sytze van der Zee, nu Het Parool toch naar de verdommenis gaat.