Commentaar: Amerikaanse vrijheid

Het voetspoor van Amerikaanse vrijheid

Er is een nieuw f-woord, met dank aan generaal Tommy Franks, leider van de Iraakse veld tocht. Afgelopen zondag sprak hij over de footprint, een metafoor voor Amerikaanse militaire aanwezigheid. De militairen blijven in de Golfregio, zo bleek uit Franks verhaal. Maar de voetafdruk wordt verschoven, weg van Saoedi-Arabië en de kleinere Golfstaten, waar nu nog VS-troepen gelegerd zijn. Irak is een veel betere uitvalsbasis, tegenwoordig.

Een voetafdruk roept associaties op met bloeduitstortingen in de nek van de overwonnene die door een soldatenlaars tegen de grond wordt gedrukt. Dat beeld, zou Franks zich haasten te zeggen, is hier niet van toepassing. Hij zou kunnen verwijzen naar de speech van president Bush afgelopen maandag in Dearborn, Michican. Bush hield een sentimenteel verhaal over vrijheid. Over militaire bases en Amerikaans belang geen woord.

Freedom en footprint: koppel de retoriek van Franks en Bush, en je bent een stuk dichter bij de rauwe werkelijkheid. De vrijheid die Bush en zijn neoconservatieve adviseurs propageren als was het een heilig goed, is een combinatie van liberale democratie en vrijhandel. Goed voor de Irakezen, goed voor de VS (veiligheid), en goed voor de wereld. «Amerika is niet van zins haar regeringsvorm of cultuur op te leggen. Maar we zullen er wel voor zorgen dat alle Irakezen een stem krijgen in de nieuwe regering en dat de rechten van alle burgers beschermd worden», zei Bush in Dearborn.

Et voilá, daar is de voetafdruk. De Iraakse zelfbeschikking is begrensd. Het is immers niet de bedoeling dat het land in de greep raakt van islamitische democratie op z’n sji itisch, zoals in het as-van-het-kwaad-lid Iran. Nog voor de Iraakse veldtocht doemde een Amerikaans scenario voor het Midden-Oos ten op waarin niet de massavernietigingswapens centraal stonden, maar het omverwerpen van dictatoriale regimes die een katalysator vormen voor antiwesterse terreur. Vrijheid, wel degelijk op Amerikaanse voorwaarden, stond in dat scenario centraal.

In Irak probeert men inmiddels de twee f-woorden van elkaar los te koppelen. De prominenten die afgelopen week op de verjaardag van Saddam Hoessein onder leiding van de Amerikaanse gezant Jay Garner bijeenkwamen om een Iraakse democratie op te zetten, lieten weten daar graag mee verder te gaan, maar dan zonder Amerikaanse inmenging. Eerder al riepen Koerdenleider Barzani en Iraakse geestelijken (zowel sjiïtische als soennitische) de Amerikanen op Irak te verlaten.

Maar freedom komt niet zonder footprint. Op de dag dat Bush zijn vrijheidsspeech hield in Dearborn openden Amerikaanse soldaten het vuur op Iraakse demonstranten. Dertien Irakezen werden gedood, 75 gewond. Slecht voor Irak, voor de wereld én voor de VS. Want met bloedige voetsporen is het kwaad zieltjes winnen voor het Amerikaanse vrijheidsgeloof, en maar al te goed voor dat van islamistische terroristen.