De magie en schoonheid der buste

Het voor-voorkomen

Voor borstvergroting werd in 1914 al geadverteerd, met een plaatje dat de Spaanse schrijver Ramón Gómez de la Serna in extase bracht. Nu flashen meisjes hun borsten op feestjes, of uit protest. ‘O, borsten die zijn gezwollen door die oosterse pillen!’

Medium schoonheidderbuste

‘Mijn zus heeft veel gemist in het leven’, vertelde een Amerikaanse fotografe me eens. We zaten op een plein in het Toscaanse stadje Lucca, waar ik met haar in gesprek was geraakt. ‘Ze is veel te vroeg getrouwd, en heeft daarom nooit Spring Break gevierd bij Mardi Gras.’

‘Mardi Gras?’ Waar lag dat? Was het een stad? Een streek? Een pretpark? Ik wist het niet, en had dus ook iets gemist in het leven.

‘Yeah, you know, when all the girls are ­flashing their titties and all that.’

Nee, ik wist het niet. Titties? Begon deze onbekende vrouw nu werkelijk tegen me over tietjes? En wat moest ik me bij dat ‘flashing’ voorstellen? Flitsen? Nee, ik had het vast verkeerd verstaan. Intussen was de fotografe al drie episodes verder. Ze behoorde tot het type dat op vakanties in het buitenland ineens aan wildvreemden hun levensverhaal uitstortte. Daarbij leed ze ook nog eens aan dat bij uitstek Amerikaanse verlangen om in iedere zin zo vaak mogelijk het woordje ‘like’ kwijt te kunnen.

‘So that’s when I met Matthew. It was kinda like weird. Cause he turned out to be, like, gay. So I told him, like: no wonder our sex life sucked!’

Pas bij thuiskomst zou ik te weten komen dat ik haar wel degelijk goed had verstaan. Op het internet ontdekte ik dat het ‘flashen’ van borsten inhoudt dat meisjes ze heel kort ontbloten op dansfeesten en dergelijke, vooral tijdens Mardi Gras, een festival verwant aan ons carnaval, zo bleek. Kennelijk was dit in Amerika een gangbaar baltsritueel. In Europa was dit nog niet doorgedrongen en is dat voorzover ik weet nog steeds niet.

Anderzijds is Europa wel het continent van het topless zonnen, wat aan de overkant van de oceaan nu juist weer uit den boze is. Op een informatieve reiswebsite lees ik: ‘In de Verenigde Staten is het voor vrouwen bijna overal verboden om topless te zonnen of zwemmen. Ook kleine meisjes moeten hun bovenstukje aan.’

In Oekraïne zijn blote borsten juist weer streng verboden, en juist daarom hebben de vrouwenactivisten van ‘Femen’, die op publieke plaatsen hun borsten ontbloten uit protest, zo’n succes.

De omgang met vrouwenborsten is complex en verschilt in culturen en tijdperken. Jongens die nu puberen hebben een internetaansluiting en halen ze met drie zoekacties binnen, de mooiste meiden. Flashing their titties and all that. Toen ik puberde was er alleen de Fa-reclame waarop je blote borsten zag. Laat in de avond werden die uitgezonden. Je moest ze stiekem bekijken, de vluchtige beelden in je opzuigen waar je fantasie dagen, weken op voort moest.

Kun je nagaan hoe dat moet zijn voor iemand die in, ik noem maar wat, 1888 moet zijn geboren. Zoals de Spaanse schrijver en surrealist Ramón Gómez de la Serna (1888-1963).

Ook hij had al met borsten in reclame te maken gehad. In zijn boek Seños (Borsten, 1917) beschrijft hij een blijkbaar bekend reclamebeeld uit die tijd, waarop een vrouw ‘oosterse pillen’ aanprijst. ‘Het is een onbeschaamde, een beetje hoerige vrouw die ons al sinds tijden vanaf een reclamebord toelacht met haar ronde vormen en vreselijk uitdagende, seksuele glimlach, terwijl haar mond met wellustige, verleidelijke lippen smachtend openvalt alsof die gekust wordt. (…) Het is een hitsige, obsederende vrouw, wier wulpse geheim ik ontfutselde op de dag dat mijn bleke, kleine vriendin me zei dat ze die oosterse pillen ging kopen. Ik herinner me dat ik woedend en jaloers, vol afgunst tegen haar uitviel en haar verbood die pillen te kopen terwijl ik hard in haar polsen kneep en met diepe afschuw, angst en verbazing, mijn handen en voeten ijskoud, aan haar dacht, aan die verrukkelijke, berekenende vrouw, die stoot met haar heerlijke, door en door ontrouwe, zondige, opstandige en perverse lichaam. (…) O, borsten die zijn gezwollen door die oosterse pillen; borsten die lijken op het witte goedje dat in van die flesjes zit die uiteindelijk op de rommelmarkt belanden; borsten die gevuld lijken met apothekerszalf; borsten van heuse rubbergelei of stijfselpap; borsten die zich hebben geïsoleerd van de borstkas waaruit ze opwellen; borsten die als isolators zijn; borsten die uit een ongrijpbare substantie bestaan en iedereen op het verkeerde been zetten die met ze speelt!’

Die beschrijving maakt nieuwsgierig, en na wat zoekwerk (ik moest beduidend dieper googelen dan naar die flashing titties at Mardi Gras), heb ik de reclameprent gevonden. Een tekening uit 1914, verschenen in Le Monde Illustré. ‘Een wellustige vrouw van een reclame voor “Oosterse Pillen” om de bustline te verbeteren’, luidt de toelichting. De pentekening valt tegen. Ja, het stelt een vrouw voor, met een decolleté, waarvan de diepte wordt gesuggereerd door wat schaduwarcering, gekroond met een broche.

Toch is de prent fascinerend, om minstens twee redenen. Allereerst om wat het contrast tussen het karige plaatje en De la Serna’s kwijlende beschrijving aan het licht brengt. Dus dit is die ‘hitsige, obsederende vrouw’, die ‘stoot’ met haar ‘perverse lichaam’? Hoe moet die man gereageerd hebben op mijn Fa-reclames! Een internetaansluiting zou hem, al bij de softcore beelden, een hartaanval bezorgen. Flashing their titties and all that.

Anderzijds: als al die vrouwenborsten toen even royaal beschikbaar waren als nu was er voor hem allicht geen noodzaak geweest om zo uitbundig te fantaseren. Dan had hij dit ‘persoonlijke Hooglied van de vrouwenborst’ niet geschreven, dat in korte fragmenten de borsten bezingt van dienstmeisjes en sirenen, van jonge meisjes en dode vrouwen, een verhalenkrans over hoeren-, negerinnen-, moeder- en weduwenborsten. Serveerstersborsten: ‘Achter gematteerde caféramen geven borsten van serveersters de indruk er frisser en nieuwer uit te zien dan die van prostituees achter bordeel­ramen.’ Borsten van conservatoriumstudentes: ‘Bedekt met roze mousseline prijken ze boven de partituur op de muziekstandaard. Ze zijn als wijnglazen die de godganse dag vibreren omdat tijdens de eindeloos durende lessen door het hele gebouw melodieën weerklinken.’

De verbeelding gedijt op gemis en verbod. In ons pornografisch expliciete tijdperk zou zo’n compendium als Borsten niet geschreven kunnen worden, of in elk geval minder lyrisch en fantasierijk zijn.

Moet ik de pubers van nu benijden, die in de lach schieten om mijn Fa-reclames, en nog vóór ze ook maar iets met een klasgenoot of klas­genootje hebben uitgespookt wel al het hele repertoire van cumshots tot gangbangs kennen?

Die reclamevrouw uit 1914 fascineert ook om andere redenen. Ze bewijst hoe ruim voor de uitvinding van de siliconen en de implantaten er al middeltjes werden aangeprezen om de natuur wat bij te staan.

Na enig speurwerk ontdek ik dat die magische ‘Pilules Orientales’ ook in Nederland in zwang waren. In de krant Het nieuws van den dag van maandag 6 oktober 1913 staat bijvoorbeeld een grote advertentie met een andere vrouwenprent, onder de kop: ‘Schoonheid der Buste’. In de tekst staan enthousiaste reacties van vrouwen, gevolgd door de opmerking: ‘De Pilules Orientales verwekken alle dagen tal van dergelijke resultaten, want het aantal dames en jonge meisjes is niet meer te tellen, die hun toevlucht nemen tot deze pillen om de borsten te ontwikkelen en stevig te maken of te versterken. Eene mooie buste, harmonieus ontwikkeld, is een der grootste aantrekkelijkheden der vrouw. Verder duidt zij gewoonlijk een uit­stekende gezondheid aan, en die instinktmatige en redelijke voorkeur gaat over tot degenen, die de natuur in alle opzichten begunstigd heeft, U, die wanhopig zijt, omdat U niet onder dit aantal behoort, neemt Uw toevlucht tot de Pilules Orientales; (…) Uw voor-voorkomen zal weldra niet minder te benijden zijn als die van Uwe meest begunstigde levensgezellinen.’

De vorige maand overleden schrijfster Nora Ephron was als meisje bepaald niet gelukkig met haar geringe ‘voor-voorkomen’. Ze publiceerde er in 1972 in Esquire een hilarisch essay over. Ze sliep vier jaar op haar rug, goot koud water over haar platte bovenlichaam en zwichtte uiteindelijk voor het dragen van padded bras, bh’s met vullingen.

‘Ik denk nu aan ze, ik denk aan al die jaren op de middelbare school dat ik er in rondliep, in die drie gevulde bh’s, elk exemplaar met borsten van een andere omvang. (…) en al die tijd, welke maat ik ook had, terwijl ik dat rubberen geval rond mijn borstkas droeg, stootten ze geregeld tegen een muur en deukten ze naar binnen en moesten ze weer naar buiten gedeukt worden – ik denk aan dat alles en vraag me af hoe iemand daarbij z’n gezicht in de plooi kan houden.’

Haar eerste vriendje leek niet al te zeer uit het veld geslagen toen hij ontdekte hoe klein haar borsten waren, maar zijn moeder wel.

“‘Wil je met mijn zoon trouwen?” vroeg de vrouw me.

“Ja”, zei ik.

Ik was negentien jaar, maagd, en ging met de zoon van deze vrouw.

“Prima”, zei ze. “Goed, dit is wat je moet doen. Zorg ervoor dat je altijd boven op hem zit zodat je niet zo klein lijkt. Mijn buste is erg groot, zie je, dus ik lig altijd op m’n rug om het er kleiner uit te laten zien, maar jij moet zoveel mogelijk bovenop zitten.”

Ik knikte. “Dank u”, zei ik.’

Ephron beschrijft het met vrolijke zelfspot, maar haar boodschap is helder: borsten krijgen betekent oorlog.

Inmiddels zijn implantaatborsten het symbool bij uitstek geworden voor het maakbare lichaam. De ‘rubbergelei of stijfselpap’ waar De la Serna een eeuw geleden van repte is niet langer sciencefiction maar werkelijkheid. Volgens cijfers van de Amerikaanse plastische-­chirurgievereniging asaps is het aantal operaties met borstimplantaten in de laatste tien jaar met 39 procent toegenomen, het aantal ‘borstliften’ zelfs met zeventig procent.

Het kan geen toeval zijn dat juist het land waar topless zonnen verboden is, ook voor meisjes van vijf, geobsedeerd is door borsten. Juist daar kon een cultus ontstaan van flashing titties and all that, zoals ook in het strenge conservatieve Oekraïne dit flashen een schokkend protest kan zijn. Zoals juist in het preutse tijdperk vlak na het fin de siècle een advertentie je hoofd op hol brengt.

Lang leve het verbod op blote borsten.


Beeld: New York, Mermaid Parade, ‘titties and all that’. Courtesy Paul Martinka / Polaris /Hollandse Hoogte