Kunst

HET WAARLIJK VREEMDE

BEELDENDE KUNST Cruel Bonsai

Ooit woonde ik in mijn hoofd op andere planeten: werelden in andere kleuren dan groen, bruin en grijs, gemaakt van andere materialen dan gras, modder en beton. Dat was voor ik ouder werd, meer te weten kwam, maar minder ervoer – en dus minder wist. De tentoonstelling Cruel Bonsai in het Stedelijk Museum CS gooit de gesloten deuren van verwondering en gevoel weer open. En het is niet alles frisse lucht dat naar binnen waait. Het is ook onbehagen.

Bonsaiboompjes worden met zorg en liefde getemd, maar ook gemarteld: steeds weer de schaar erin, de ledematen vastgebonden om het juiste effect te bereiken. De geest overwint de natuur. Die doelgerichtheid is kunstenaarsduo Heringa/Van Kalsbeek vreemd. In hun beeldhouwwerken regeert het toeval. Of beter: worden organische processen gestuurd door omstandigheden in plaats van artistieke principes. Het oerbeeld – dat eruitziet als een gehallucineerd bonsaiboompje – ontstond in 2005 in Korea. Het inspireerde tot een reeks gelijkaardige sculpturen in steen, geglazuurd porselein, chamotte, kunsthars, touw, metaal, stof, veren, hout en polyesterdraad.

Hoe anders zo’n beeld te beschrijven dan door middel van associatie? Een buitenaards groeisel dat door een almaar voortjagende storm in één richting uiteen is gewaaierd. De kleuren van de kindertijd: van vingerverf, kauwgum, knikkers en snot. De wind die het hars gemodelleerd heeft zou een nucleaire wind kunnen zijn, zo een die alles omver blaast. Soms, verborgen onder de amorfe brij, zie je een oosterse figuur, uiteengerukt door de zwaartekracht nabij een zwart gat. Eén beeld lijkt op een koraalrif dat op een uitgedroogde planeet bloot is komen te liggen, door Scooby Doo-touwtjes overwoekerd. Een ander is een brein waaruit iets versteends groeit dat slechts geschikt lijkt als pierebad voor flappergebroed.

Liet Heringa (1966) en Maarten van Kalsbeek (1962) hebben weinig diepe bedoelingen met deze beelden, althans, ze pretenderen ze niet te hebben. Hun werk omschrijven ze als een hybride kunstvorm, tussen autonoom en toegepast in. De inspiratie is de natuur, zoals ze die op vele en verre reizen tegenkwamen: wildgroei, verval, bloei, smelten en stollen. Tijdens een proces van stapelen en montage laten ze die krachten de vrije loop – ingrijpen doen ze nauwelijks. Het resultaat is een uitzinnig visueel bombardement, het waarlijk vreemde dat bestond vóór massatoerisme, internet en (reis)journalistiek. Bovendien zijn de sculpturen gelaagd. De gelikte kleurenpracht prikkelt de zinnen, maar er is een sluimerende destructie die onder je huid kruipt. Er dreigt iets, er is gevaar, er is iets niet pluis in deze sprookjesachtige wereld. Zoals het hoort bij goede sprookjes.

Hoe abstract ook, dit zijn verhalende beelden. Meer dan aan het kille intellect appelleren ze aan de fantasie. Het zijn decorstukken voor _space-_opera’s en _fantasy-_romans. Wie bewonen die grillige steden, of bewoonden ze voor mysterieuze epidemieën of botte entropie hun werk deden? Wat voor omstandigheden scheppen dit soort metropolen en groeisels? Hoe zou het leven zijn op die wereld? Hardvochtig en wreed? Sereen en magisch? Vrij of gevangen? Zou ik zo’n leven ambiëren of ben ik te bang, te wijs, te veel mens? Het is een interessante ervaring zo denkende een tijd om de beelden heen te cirkelen. Ze zijn bovendien dermate complex dat het niet gauw verveelt; de betovering blijft in stand. Zo herover je iets van vroeger: de verwondering van het kind. Maar ook: de vrees die je met een zaklamp onder de dekens deed verdwijnen, te bang om verder te lezen, maar toch, nog even…

Heringa/Van Kalsbeek, Cruel Bonsai, Stedelijk Museum CS. Te zien tot 6 januari 2008.
www.stedelijk.nl
www.heringavankalsbeek.nl

Medium naamloos
Medium naamloos3
Medium naamloos4
Medium naamloos5
Medium naamloos6
Medium naamloos7

Het boek Controlled accidents kost € 39,50 en is verkrijgbaar in de boekwinkel van het Stedelijk Museum CS, de betere boekhandel en via www.ideabooks.nl, info; www.heringavankalsbeek.nl.