Het waarom van de Marokkaanse hammam

Rabat – Toen Nederlanders eenmaal een badkamer thuis hadden, werden de publieke badhuizen gesloten. In Marokko is het badhuis nog steeds ongekend populair, zelfs nu bijna iedereen thuis kan douchen. Hoe komt het dat Marokkanen nog graag een wekelijks bezoek aan de hammam brengen? De reden is simpel: van douchen word je niet echt schoon.

In tegenstelling tot Turkse badhuizen zijn de Marokkaanse baden heel eenvoudig. Ze hebben hoge plafonds, betegelde wanden en een kale stenen vloer en zijn onderverdeeld in drie ruimtes: koud, lauw en warm. Een paar kraantjes om emmers met koud en warm water te vullen. In de hammam houd je alleen je onderbroek aan – en die wordt zonder pardon omlaag getrokken als de ksala water over je heen gooit: alles moet schoon! Een ksala is een badhuismedewerkster. In de kleedruimte naast de ingang hangt een heel bataljon ksala’s onderuitgezakt op houten bankjes te wachten op cliëntèle. Binnen in het badhuis zitten er tientallen op de grond met emmers, bakjes en shampooflessen om zich heen. Mijn vaste ksala Mbarka heeft mijn plastic matje afgebakend met een paar gekleurde emmers, maar dat verhindert niet dat het spoelwater van mijn buurvrouw, bruin van de henna die ze in haar haar had laten trekken, eroverheen stroomt. Zittend op de grond smeer ik me in met olijfzeep. Die ziet eruit als ouderwetse groene zeep, maar dan bruin, en is bedoeld om de huid zacht te maken. Met een plastic bakje gooit Mbarka water over me heen. We kunnen beginnen. Terwijl ik languit op de stenen vloer lig, trekt ze me tegen haar knokige benen aan en wrijft net zo lang over mijn huid met de kiss, een soort schurend washandje, tot alle dode huidcellen ervan af zijn.

En dat is waarom de hammam zo belangrijk is: dat krijg je er onder de douche niet af. Als ik op reis ben geweest en een of twee weken heb overgeslagen, komen er hele rollen grijze smurrie van mijn huid af. Droeg ik dat allemaal met me mee? Daarom is in Marokko een wekelijks bezoekje aan het badhuis een belangrijke verplichting, of je nu thuis een douche hebt of niet. En Marokkanen zijn er trots op. ‘Tsss’, zegt een vriend van mij altijd als Europeanen weer eens kritiek hebben op Marokko, ‘wie denken ze dat ze zijn? Weet je dat wij het badhuis hebben uitgevonden toen Europeanen zich nog niet eens wasten? Als wij Spanje niet zouden hebben veroverd, hadden jullie nog steeds een uur in de wind gestonken.’