Droogte in West-Amerika

Het water is van mij

Het westen van Amerika lijdt al bijna tien jaar onder extreme droogte. Het waterniveau in de stuwmeren van de Coloradorivier daalt. Conflicten dreigen. ‘Phoenix zou onleefbaar kunnen worden.’

LAS VEGAS - ‘This is a make-you town, or a break-you town’, zong Frank Sinatra over Las Vegas. Dat was in de jaren vijftig, en het ging over geld. Als Sinatra nog zou leven, zou hij het lied over Las Vegas nog steeds kunnen zingen. Dezelfde tekst, maar met een andere betekenis. Tegenwoordig gaat het in de gokhoofdstad van de Verenigde Staten om water. Dat weet ook Kevin Perry, water cop bij de Southern Nevada Water Authority (SNWA) in Las Vegas. 'Kom om zes uur ’s ochtends langs, dan is de hitte nog enigszins uit te houden’, had Perry van tevoren al gewaarschuwd. In zijn geairconditioneerde jeep wijst hij naar het beeldscherm van zijn laptop, waarop een cijferoverzicht aangeeft waar in de stad water wordt verspild. 'Dit is een school waar ik twee weken geleden was’, vertelt Perry terwijl hij op Google Maps de school localiseert. 'De sprinklerinstallatie zou nu gerepareerd moeten zijn, maar op scholen gaat het soms langzaam, omdat niet altijd duidelijk is wie verantwoordelijk is voor wat.’
Je kunt je veel dingen voorstellen waarvoor een politieagent nodig is in Las Vegas, maar slechts weinig mensen denken aan een wateragent. Toch is dat precies wat Kevin Perry doet: de inwoners van Las Vegas controleren op waterverspilling. 'Eerst bekijk ik het probleem. Dan maak ik een rapport, film de situatie, zet er een vlaggetje bij en zorg dat er een brief naar de verantwoordelijken wordt gestuurd. Daarna hebben ze twee weken om de schade te repareren. Anders krijgen ze een boete op hun volgende waterrekening van tachtig dollar. Als dat niet werkt, is het de volgende keer 160 dollar. Uiteindelijk betaalt iedereen.’
Hoewel Perry het prima vindt om wateragent genoemd te worden, ziet hij zichzelf meer als een onderwijzer. Dat blijkt even later in Los Prados, een typisch Amerikaanse suburbia-wijk: huizen van één verdieping waar de garage groter dan het huis lijkt te zijn, rustige straten, woestijnhitte. Terwijl Perry enkele huizen registreert waar de gazonsproeiers kapot zijn en water zinloos wegloopt, stopt een grote fourwheeldrive. Het raampje gaat naar beneden en een vrouw windt zich op: 'Ik snap niet waarom jullie je om dit water drukmaken, terwijl illegale Mexicanen op elke straathoek aanbieden je auto te wassen! Kun je daar niet wat aan doen?’
Het opvoedkundige werk is volgens Perry niet altijd even gemakkelijk. 'Las Vegas bestaat uit migranten uit de hele VS. Veel mensen uit het oosten van het land zijn een groen gazon gewend. Zij zitten niet te wachten op belerende woorden over minder besproeiing of over woestijntuinen. Bij sommige mensen moet je de grasmaaier bij wijze van spreken uit hun dooie handen trekken. Maar langzaam verandert het.’
Dat zal ook wel moeten, vertelt later die dag Patricia Mulroy, directeur van de machtige SNWA. 'Ik maak me zorgen om het water in het westen van de VS, vooral op de korte termijn’, vertelt de energieke vrouw die lange tijd in Duitsland woonde. De vraag of ze een constante drinkwatervoorziening voor de miljoenenstad Las Vegas kan garanderen, beantwoordt ze niet met een volmondig ja. 'Garantie is een groot woord’, vertelt ze in haar ruime werkkamer op de vijfde verdieping met uitzicht op de woestijnstad. 'We bouwen nu een derde wateringang in het stuwmeer Lake Mead voor Las Vegas, voor onze drinkwatervoorziening. De andere twee ingangen in het stuwmeer liggen door de daling van de waterspiegel inmiddels zo hoog dat we ze binnenkort niet meer kunnen gebruiken.’

SINDS EEN DECENNIUM lijdt het westen van de VS onder een enorme droogte, door de Amerikanen simpelweg the big drought genoemd. Al jarenlang verbruiken de VS meer water uit de Coloradorivier dan er elk jaar opnieuw door die rivier stroomt. De Colorado wordt gevoed door gesmolten sneeuw uit de Rocky Mountains, maar door de klimaatverandering valt er steeds minder neerslag en smelt de sneeuw steeds eerder in het voorjaar. Het zuidwesten van de VS kan zich de overconsumptie van het rivierwater alleen veroorloven doordat in de jaren vijftig en zestig enkele gigantische stuwdammen in de Colorado werden gebouwd. De grootste stuwmeren zijn Lake Powell, midden in de woestijn aan de rand van de Grand Canyon, en Lake Mead, aan de rand van Las Vegas. Beide meren hebben te maken met ruwweg tien procent verdamping van het oppervlaktewater. Lake Powell staat inmiddels voor ongeveer eenderde leeg, het waterniveau in Lake Mead is zelfs tot de helft gedaald. Nog nooit eerder sinds de gereedkoming van het stuwmeer lag het waterpeil zo laag. Dat is goed te zien aan de zogenaamde bathtub rings langs de oevers. Vroegere steigerplaatsen en marina’s voor Amerikaanse toeristen liggen nu tientallen meters hoger en honderden meters landinwaarts vergeleken bij hun vroegere waterrandpositie.
'Als we geen actie ondernemen, dreigen de stuwmeren geheel droog te vallen’, vertelt Bradley Udall, wetenschapper aan de universiteit van Boulder, een vriendelijk universiteitsstadje ten westen van miljoenenstad Denver, aan de rand van de Rocky Mountains. Udall, een magere veertiger met fietshelm, overhemd, shorts en notebook ziet eruit als een typische hoog opgeleide progressieve Amerikaan in een blank universiteitsstadje met veel organic food. Volgens Udall zijn de trends duidelijk wat betreft klimaatverandering. 'De droge gebieden worden droger. De vier grootste droogten in het westen van de VS zijn allemaal van na 1998. Momenteel teren we per jaar ongeveer 1,3 miljoen acre feet water (ruim een kubieke kilometer - jk) in op onze watervoorraad. Door bevolkingsgroei en klimaatverandering zal dit getal verder toenemen. Lake Mead en Lake Powell lopen leeg. Het duurt heel lang om zo'n meer opnieuw te vullen. Nadat de stuwmeren gebouwd waren heeft het tientallen jaren geduurd voordat ze vol waren.’
Volgens Udall moeten er daarom snel maatregelen worden genomen. 'Huishoudens en industrie moeten water besparen. We moeten verdamping van water tegengaan. En verder zullen we tot een verschuiving in het watergebruik moeten komen.’ Van al het water dat door de Colorado stroomt, wordt meer dan tachtig procent gebruikt voor landbouw. Udall: 'Hier in Colorado gaat het naar ranching, maar verder naar het zuiden wordt het gebruikt voor low-value crops zoals alfalfa en veevoer. Dat is economisch gezien niet zinvol. Maar ja, de boeren hier zeggen: waarom moeten wij minder gebruiken? Het water komt toch hier vandaan?’
Een boer die de hele waterdiscussie met scepsis beziet is Bob Munson. Hij woont aan de rand van Boulder en heeft een gemengd landbouwbedrijf. 'Ik geloof niet in klimaatverandering’, vertelt hij in zijn verkoopstand met maïs, zucchini’s, meloenen en allerlei andere soorten groenten aan de rand van zijn vijftig hectare land. 'En als er al klimaatverandering gaande is, dan zou dat best wel eens goed voor ons kunnen zijn. Als de temperaturen stijgen, dan betekent dat dat er meer water verdampt. En dat komt dan toch weer als regen terug? Wat dat betreft zie ik het probleem niet.’
Wel weet Munson hoe belangrijk water voor zijn bedrijf is. Door de enorme bevolkingsgroei in de regio is er steeds meer concurrentie om de watervoorraden. 'Gelukkig heeft mijn landbouwbedrijf heel oude waterrechten. Ze gaan terug tot 1859; mijn bedrijf heeft zo ongeveer de oudste waterrechten uit de hele regio.’ Dat betekent dat Munson normaal gesproken genoeg water heeft om zijn gewassen te irrigeren. Toch hebben de boeren het niet gemakkelijk: 'Steden hebben ook steeds meer behoefte aan water en proberen de waterrechten van de boeren op te kopen. Daardoor geven steeds meer boeren hun bedrijf op, wat slecht is voor de landbouw en het landschap. Buy them and dry them, zeggen de watermanagers van de steden.’
Munson weet hoe gevoelig het waterthema ligt. 'In 2003, tijdens de big drought, stroomde er slechts een kwart water van wat normaal is door de Colorado. In dat jaar vochten mensen om water. Op een dag zag ik dat mijn buurvrouw heimelijk een van de irrigatiekanaaltjes op mijn grond opende, zodat het water naar haar land stroomde. Toen ik er iets van zei, werd ik door twee van haar grote Mexicaanse landarbeiders bedreigd. Ze begon tegen me te schreeuwen: “Jij denkt alleen aan jezelf, je wilt alleen je eigen gewassen groen!” Tja, ik heb voor het water betaald. Het is van mij. Er is niets mooiers dan je eigen land te bezitten. En er is niets mooiers dan je eigen water te bezitten.’

OM HET DREIGENDE tekort aan water tegen te gaan, zijn er geen taboes wat betreft mogelijke oplossingen. Een optie waar milieuorganisaties van gruwen is het idee om water uit andere delen van de VS naar het westen te transporteren. Pat Mulroy van de SNWA wil deze optie echter niet uitsluiten. 'We hebben al meer dan honderd jaar water van west naar oost vervoerd. Als we dat niet hadden gedaan, dan was er geen westen van de VS geweest zoals we het nu kennen. Daarom kunnen we niet bij voorbaat de optie uitsluiten om water van de Mississippi over de Rockies naar het westen te vervoeren. Het is technisch mogelijk.’
Mogelijk is het inderdaad, maar het gaat dan wel om een mammoetproject. Water zou met tunnels onder de meer dan vierduizend meter hoge Rocky Mountains doorgeleid moeten worden, of het zou met pijpleidingen óver de bergen gepompt moeten worden. Het kan echter nog gekker, volgens Jennifer Pitt van de Environmental Defense Foundation: 'Er zijn plannen om water uit de Mississippi te halen, plannen om zeewater te ontzouten, plannen om water uit de Great Lakes naar het westen te transporteren tot aan het laten smelten van ijsbergen voor de kust van Californië. De bevolking in het westen neemt nog steeds toe, we zeggen nog steeds: come all over and live here.’
Ook Michael Cohen van het Pacific Institute in San Diego ziet dit zo. 'Je moet niet vergeten dat we hier in het westen van de VS zijn. Nog niet zo heel lang geleden was dit echt het Wilde Westen. Het Federal Bureau of Reclamation en het Bureau of Land Management wilden dit deel van de VS ontwikkelen. Big dollars had to be invested here.’
Een van de manieren om minder water te verbruiken is door andere benutting van je tuin, volgens Pat Mulroy. 'Las Vegas ligt midden in de woestijn, maar veel mensen realiseren zich dat helemaal niet. Ongeveer de helft van al het huishoudelijk watergebruik gaat naar besproeiing van gazonnen. Daarom hebben we het cash for grass-programma opgezet. Bewoners die hun gazon veranderen in een woestijntuin krijgen per vierkante meter twintig dollar van ons. Met cash for grass hebben we sinds 1999 miljoenen liters water bespaard. Verder hebben we een programma om zwembadwater te besparen. Mensen krijgen vijftig dollar voor een afdekkleed om verdamping tegen te gaan. Ook stimuleren we mensen hun auto’s bij wasserettes te laten wassen, daar krijgen ze tweedollarcoupons voor. Wasserettes zijn tegenwoordig behoorlijk water-efficiënt en gebruiken gerecycled water. Dat is beter dan wanneer iedereen zelf zijn auto wast.’
Niet alleen huishoudens moeten besparen, ook grootverbruikers moeten efficiënter worden. Mulroy: 'Enkele jaren geleden ben ik gaan praten met Steve Wynn, een van de grote casinobazen in Las Vegas. Na een uur kwam ik met een cheque van honderdduizend dollar naar buiten. “Ga overleggen met de andere jongens op de strip (de hoofdstraat van Las Vegas met daarlangs de grote, beroemde casino’s - jk)”, zei hij. Binnen korte tijd had ik ze overtuigd: met waterbesparing valt geld te verdienen. Tegenwoordig benutten de casino’s slechts drie procent van al het water in Las Vegas.’ Mulroy verwacht dat haar stad vanwege de dreigende watertekorten de komende decennia gaat veranderen. 'Ik denk dat we in pakweg 2050 een meer compacte stad zijn, meer Europees. Er zullen meer openbare zwembaden zijn, er komen meer parkachtige plekken, mensen gaan meer voorzieningen delen.’
Michael Cohen van het Pacific Institute gaat ervan uit dat de klimaatverandering het westen van de VS gedeeltelijk onleefbaar zal maken. 'Veel mensen dromen ervan om in Phoenix te wonen. Die stad groeit elke dag met vijfhonderd inwoners. Phoenix zou in de toekomst echter wel eens onleefbaar kunnen worden. In de zomer is het er nu al vaak boven de veertig graden. Mensen kunnen er alleen dankzij de airconditioning overleven, die 24 uur per dag aan staat. Velen hebben een stroomrekening van vijfhonderd dollar per maand. Dat is voor sommigen onbetaalbaar.’ Phoenix maakte afgelopen jaren een ongekende groei door. De stad telt inmiddels bijna twee miljoen inwoners, grotendeels pensionado’s, die zich op 150 golfbanen rondom de stad, alle gelegen in de woestijn, kunnen vermaken. Het vee in de buurt sterft ondertussen letterlijk door de hitte.
De overbenutting van de Colorado heeft ertoe geleid dat het rivierwater sinds 1960 bijna nooit meer in de Golf van Mexico is aangekomen. Al het water wordt onderweg afgetapt voor benutting, of het verdampt. De meeste mensen willen dat niet geloven, volgens Michael Cohen. ’“Wat, er komt geen water meer uit de monding van de Colorado?” zeggen ze dan. Ze zijn geschockeerd, want iedereen kent de Colorado. Het is de rivier die door de Grand Canyon stroomt en die ook een grote rol speelt voor het toerisme in de VS. Maar alleen in jaren met heel veel sneeuwval in de Rockies komt er nog een beetje water in Mexico aan. Het droogvallen van de rivier is een belediging van de mensheid tegenover moeder natuur. Wat dat betreft heeft het westen van de VS een andere lifestyle nodig. Dat wordt een enorme uitdaging.’


Zeven staten en Mexico
De veertien miljoen acre feet water die elk jaar door de Colorado stromen worden via een gecompliceerd systeem over zeven Amerikaanse staten verdeeld. De verdeelsleutel werd in 1922 in de Colorado River Compact vastgelegd. Sinds 1948 is ook Mexico, het land waar de Colorado in uitmondt, in de waterverdeling betrokken. Volgens wetenschapper Bradley Udall werd de waterverdeling in 1922 vastgelegd op een moment dat de neerslag in de VS zich cyclisch gezien op een hoogtepunt bevond. ‘Daardoor is men destijds van veel te veel water uitgegaan, wat de situatie nu compliceert.’ Bovendien had volgens hem destijds niemand voorzien dat de bevolking in het westen van de VS zo zou exploderen. Inmiddels zijn ongeveer dertig miljoen Amerikanen in Wyoming, Utah, Colorado, Nevada, New Mexico, Californië en Arizona afhankelijk van het water uit de Colorado. Daaronder vallen steden als Denver, Las Vegas, Phoenix en San Diego.