‘het werkt’

Via belastingen kun je van alles regelen, maar Nederland moet vooral fiscaal aantrekkelijker worden voor bedrijven. En dat gezeur over de hypotheekrenteaftrek moet maar eens afgelopen zijn. Waarom begrijpt niemand Willem Vermeend? Een gesprek.
MET ZIJN GEVOEL voor eigenwaarde zit het wel goed. ‘Ik sta aan kop. Van alle bewindslieden staan De Grave en ik het vaakst in de Kamer, en in de Kamer zijn betekent wetsvoorstellen verdedigen. Als het dan ook nog goede wetsvoorstellen zijn - en dat zijn het - doe ik het dus goed.’

Hij staat bekend als de man die voor ieder probleem een nieuwe belastingregeling verzint. En liefst een belastingverlaging. Staatssecretaris Willem Vermeend (47) kreeg vorige maand van zijn collega-bewindslieden het groene licht om een nieuw belastingstelsel te ontwerpen.
Vermeend: ‘De afgelopen twee jaar heb ik het huidige stelsel opgeschoond, en ik heb verbeteringen aangebracht voor startende ondernemingen en voor zogeheten doorstarters, omdat die erg belangrijk zijn voor de werkgelegenheid. Eind dit jaar, als de Eerste en Tweede Kamer akkoord zijn gegaan met al mijn wetsvoorstellen, ben ik daarmee klaar. Dan ga ik fundamenteel kijken naar de eenentwingste eeuw.
Het belangrijkste in dat nieuwe stelsel is dat je rekening moet houden met een toenemende internationale concurrentie en de Europese ontwikkeling. Ik wil graag voorop lopen. De steeds grotere mobiliteit van bedrijven betekent dat ze zich in toenemende mate laten leiden door de fiscale factor bij de beslissing waar ze zich vestigen.’
U gaat kortom meer fiscaal concurreren.
'Dat is me iets te kort door de bocht. Ik ga ervoor zorgen dat het Nederlandse stelsel in de hele internationale context dynamisch en concurrerend blijft. Ik wil het hier fiscaal aantrekkelijker maken voor bedrijven, maar fiscaliteit is niet de enige concurrentiefactor.’
DOOR HET MEER en meer gelijktrekken van wetgeving in Europa is belastingverlaging een van de weinige mogelijkheden waarmee het ene land het andere kan aftroeven. Tot nu toe heeft Nederland niet aan die belastingconcurrentie willen meedoen, Nederland pleitte juist voor harmonisatie. Want voor je het weet is het einde zoek, zijn er nauwelijks belastingen - lees: inkomsten voor de overheid - over. Twee weken geleden meldde Vrij Nederland dat Duitsland kwaad is op Vermeend, omdat hij bedrijven naar Nederland probeert te lokken met een sterke verlaging van de vennootschapsbelasting. Vermeend, als door een wesp gestoken: 'Een onzinverhaal, schrijf dat maar op: Vrij Nederland had een on-zin-ver-haal. Daar ben ik snel klaar mee.’
Van de joviale staatssecretaris is deze middag weinig over. Jawel, hij lacht regelmatig, hard zelfs. En hoe minder grappig hij het vindt, hoe harder hij lacht. Vermeend ontkent overigens niet dat Duitsland boos is, maar vindt zijn beleid volstrekt te verdedigen: 'Ik kan wel vijf jaar lang gaan roepen dat er harmonisatie moet komen, maar op straat of het voetbalveld vragen mensen aan mij wat ik nu voor de werkgelegenheid doe. Wij zijn het kabinet van werk, werk, werk. Ik heb geen behoefte aan belastingcompetitie, want daar wordt niemand beter van. Binnen de Europese gremia blijft Nederland pleiten voor harmonisatie. Maar als we constateren dat de harmonisatie stokt, verwacht de burger van mij dat ik me inzet voor de werkgelegenheid in Nederland.’
De vraag is waar Nederland dan nog wel belastinginkomsten vandaan haalt. Want ten bate van die werkgelegenheid moet ook de belasting op arbeid omlaag. En de belasting op kapitaal moet dus omlaag vanwege de internationale concurrentie.
De burger heeft er ook belang bij dat er geld is voor onderwijs en straatlantaarns. En daarvoor zijn belastingen nodig.
Vermeend: 'Het is een misvatting dat er door mijn beleid minder belasting binnen zou komen. Want als het beleid werkt, en dat doet het, komen er meer mensen aan de slag en die gaan dus weer belasting en premies betalen.
Toch moet de overheid nu bezuinigen om die lastenverlichting te kunnen doorvoeren.
'Het gaat niet om bezuinigingen, het gaat om een evenwichtig pakket, om het vergroten van de doelmatigheid en de efficiency. Ik kan alleen maar zeggen: ons beleid is succesvol, wij voeren een succesvol beleid. En let wel: meer dan de helft van ons inkomen wordt in het buitenland verdiend, dat bepaalt de grenzen van onze mogelijkheden.’
Subsidies zijn tegenwoordig taboe, maar zijn cadeautjes als belastingverlaging niet ook een vorm van subsidie?
Fel: 'Het zijn geen cadeautjes. Als u een verlaging krijgt van uw belastingen, vindt u dat dan een cadeautje?’
Ja. Al heb ik liever dat de klassen kleiner worden.
'Eigenlijk moet ik nu even college geven in de economie, maar dat zal ik niet doen.’
Over de werking van de economie verschillen gelukkig de meningen.
'Dat ben ik met u eens. Maar ik geef nu even mijn filosofie. Lastenverlichting heeft onmiskenbaar effect op de werkgelegenheid. En zeker de gerichte lastenverlichting voor de lagere lonen. Dat betekent dus meer werkgelegenheid, en dus meer belasting- en premie-opbrengsten. Het werkt, het werkt.’
'Fiscus maakt de rijken blij’, kopte het Financieel Economisch magazine na een jaar Vermeend. De staatssecretaris: 'Nou, de afgelopen maanden heb ik alleen maar boze brieven gehad van rijken. Dit kabinet voert een beleid van evenwichtige inkomensverhoudingen. Neem het verlagen van het percentage van de laagste schijf, dat is toch juist goed voor de minder draagkrachtigen? En ik heb de BTW-constructies aangepakt, ik heb veel gedaan tegen belastingfraude.’
U wilt de vermogensbelasting verlagen, de vennootschapsbelasting heeft u verlaagd, pensioensparen wordt makkelijker, u doet niets aan de hypothekrente-aftrek.
'U geeft een onjuist beeld.’
Vervelend toch, die journalisten die u altijd verkeerd begrijpen en weergeven.
'O nee hoor, u zit mij gewoon leuk te prikkelen, dat vind ik leuk. Ik heb zelf in de journalistiek gezeten.’
U hebt allerlei regelingen bedacht om het sparen te stimuleren. Maar het probleem van Nederland is toch juist dat we te veel sparen, geld moet rollen.
Vermeend: 'Met de spaarloonregeling stimuleren we dat gewone werknemers bezit opbouwen, een oude gedachte uit de jaren vijftig. Maar het gaat niet alleen om sparen, het leidt ook tot lagere lasten voor werkgevers, dus tot nieuwe werkgelegenheid. Het is de meeste succesvolle regeling, er doen twee miljoen mensen aan mee, mensen vinden het prachtig, het werkt! Heeft u ook zo'n regeling?’
Als hij hoort dat dat niet zo is, loopt hij naar de boekenkast. 'Hier, ik heb er een boekje over geschreven, neem dat maar mee.’
LATEN WE HET hebben over de hypotheekrente-aftrek. Waarom weigert u daar iets aan te doen?
'Wat vind u daar interessant aan?’
Dat er middels de aftrek acht miljard gulden wordt weggegeven aan huizenbezitters, waarbij de hoogste inkomens het meeste kunnen aftrekken.
Afgemeten: 'Dit kabinet heeft gezegd: er wordt in deze kabinetsperiode niet getornd aan de hypotheekrente-aftrek. En het aardige van dit kabinet is dat we ons aan afspraken houden.’
En over twee jaar?
'Daar ga ik niet over speculeren. Waar wij mee bezig zijn is veel ambitieuzer dan een beetje zeuren over de hypotheekrente-aftrek. Dat is symboolpolitiek, en ik houd niet van symboolpolitiek. Een non-issue, niet interessant.’
Ecologisering van de belastingen dan, het middels belastingen stimuleren van milieuvriendelijk gedrag, vindt u dat iets?
'Ecologisering is beslist niet het belangrijkste element van het stelsel van de eenentwintigste eeuw. De internationale concurrentie vind ik veel belangrijker. Maar ik wil wel een verschuiving van directe naar indirecte belastingen, van belasting op arbeid naar belasting op consumptie. En bij het opleggen van die indirecte belastingen kun je letten op het milieu-aspect.’
Een verschuiving van directe naar indirecte belastingen betekent minder inkomensherverdeling; indirecte belastingen zijn immers niet gerelateerd aan inkomen. Is herverdeling als prioriteit verdrongen door werkgelegenheid en milieu?
'Als je bij het verlagen van de inkomstenbelasting vooral let op de lagere inkomens, gaat zo'n verschuiving beslist niet ten koste van de herverdeling. Maar, en dat probeerde ik ook altijd duidelijk te maken toen ik nog colleges gaf, het primaire doel van belastingheffing is het vullen van de schatkist. Vervolgens heb je een groot aantal nevendoelen. Dat kan zijn het bevorderen van werkgelegenheid, het verbeteren van het milieu of het streven naar evenwichtige inkomensverhoudingen. Het gaat om een optimale mix. Maar de prioriteit in dit land is werkgelegenheid. Dat is topprioriteit. Duurzame werkgelegenheid wel te verstaan. En nivellering is nu eenmaal geen item op het moment, dit is het kabinet van werk.’
Aan welke werkgelegenheid denkt u dan? Wat is duurzame werkgelegenheid?
Hij valt bijna van zijn stoel van het lachen: 'Duurzaam is duurzaam, daar zijn de meest fantastische definities van. Ik ga hier geen definities geven, die liggen in de kamerstukken vast.’
Op het jongerencongres van de PvdA was u nogal kritisch over het concept 'Nederland Distributieland’.
'Ik denk dat Nederland het de komende vijfentwintig jaar in belangrijke mate van z'n kennis moet hebben, dáár moeten we in investeren. Zorgen voor een hoog onderwijspeil, voor permanente educatie.’
Betekent dat ook minder in asfalt en beton investeren?
'Waarom zou meer van het ene betekenen dat er minder in iets anders geïnvesteerd moet worden?’
Misschien omdat een gulden maar een keer uitgegeven kan worden?
'Dat hangt er maar vanaf. Maar ik zeg: laten we in ieder geval investeren in kennis. Daarnaast moet je natuurlijk investeren in infrastructuur, maar je moet je daar niet eenzijdig op fixeren.’
WIE ENERZIJDS fiscaal wil concurreren met het buitenland, en anderzijds de belastingen wil 'vergroenen’, zit in een lastig parket. Heffingen op milieu-onvriendelijk gedrag zijn immers slecht voor Nederlands concurrentiepositie, dus kiest Vermeend het liefst voor de zogeheten 'positieve prikkels’: belastingverlaging voor wie milieuvriendelijk leeft en werkt. Met als gevolg dus minder overheidsinkomsten.
U houdt meer van positieve prikkels dan van heffingen.
'Dat is onjuist. Toen ik hier kwam, heb ik notabene het wetsvoorstel over de ecotax ondertekend. Maar ik ben geen gelovige, ik vraag me slechts af of iets doelmatig, doeltreffend en uitvoerbaar is. Over het algemeen werken positieve prikkels erg goed. En heffingen leiden al snel tot afwenteling, tot hogere loonkosten.’
Wat gaat u aan de vergroening doen?
'Daar zijn we druk mee bezig. De commissie-Van der Vaart, die ik daarvoor heb ingesteld, is hard aan de slag.’
Die commissie heeft maandenlang stil gelegen omdat ze boos was.
'Het was gewoon vakantie.’
Ze waren boos omdat u niets met hun adviezen doet.
'O ja? Omdat wij niet onmiddellijk en klakkeloos hun adviezen uitvoeren? Nou, het lijkt me zeer terecht dat we dat niet doen. Het zijn toch gewoon adviezen?’
Hij pakt er een fax bij. 'Ik kreeg net nota bene nog een compliment van GroenLinks, over wat ik allemaal doe met Van der Vaart. Misschien mag ik u dat even voorlezen: “Eindelijk laat het kabinet zien dat de commissie-Van der Vaart haar werk niet voor niets heeft gedaan.” Dat is toch mooi? Neem de bevordering van het openbaar vervoer, we maken het aantrekkelijker voor mensen om het openbaar vervoer te nemen in plaats van de auto. Ja, dat is weer een positieve prikkel. Maar wat wilt u dan, dat ik het hele land met heffingen overlaad, die niet werken?’
Hij leunt achterover: 'Mijn beleid werkt, en dat is de enige interessante vraag: of het werkt.’