Kishore Mahbubani over Europese en Amerikaanse hardleersheid

‘Het Westen leeft niet naar zijn eigen waarden’

Volgens de Singaporese politicoloog Kishore Mahbubani moeten Amerika en Europa niet vrezen voor de moderniseringen in Azië. Ze moeten er juist blij mee zijn.

SINGAPORE – In een paradijselijke omgeving ver van het stadshart ligt de nieuw gebouwde Universiteit van Singapore waar Kishore Mahbubani decaan is van de politicologische faculteit. Vorig jaar verwierf de voormalige vertegenwoordiger van Singapore bij de Verenigde Naties internationale bekendheid met zijn boek De eeuw van Azië. Daarin motiveerde hij waarom de macht van het Westen de komende decennia steeds meer naar Azië zal verschuiven. Het hypermoderne ministaatje Singapore zelf is symbool voor het zelfbewustzijn en de pijlsnel toegenomen macht van enkele Aziatische landen.
Het Westen ervaart Mahbubani’s analyse als bedreigend, constateert hij zelf. The New York Times en The Washington Post weigerden zijn boek te bespreken. Door hem te negeren deden de Amerikanen precies wat Mahbubani hun in zijn boek verwijt: de kop in het zand steken voor de gewijzigde machtsverhoudingen in de wereld. Hij vindt dat de Verenigde Staten en de Europese Unie blij zouden moeten zijn met de moderniseringen in Azië, want de Aziatische landen hebben hun succes juist te danken aan het feit dat zij westerse waarden hebben overgenomen. Mahbubani somt er enkele op: het invoeren van de vrijemarkteconomie, een ordentelijk rechtssysteem, goed onderwijs, het benutten van de beste talenten via vergelijkende examens en een pragmatische instelling bij bestuurders.
Door deze verwesterlijking is de kans op ouderwetse conflicten en oorlogen in de Aziatische groeilanden sterk afgenomen. Er zijn in Azië nieuwe middenklassen opgekomen die nu de ruggengraat van de samenleving vormen. En dat proces zal niet stoppen bij de islamitische landen. Mahbubani citeert een statistiek die laat zien dat bij een inkomensgroei van tien procent de middenklassen in de moderniserende Aziatische staten in omvang zullen verdubbelen: ‘Het gaat om honderden miljoenen mensen. Die zullen zich wel tweemaal bedenken om de voorheen onbereikbare verworvenheden weer in de waagschaal te stellen. De wereld zal door de modernisering van Azië daardoor uiteindelijk vreedzamer worden.’
Wat hem steekt is dat de politieke en economische macht in de wereld zo is georganiseerd dat vrijwel overal nog steeds westerlingen aan de touwtjes trekken: ‘Neem het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank. Regel is dat die nog steeds door westerlingen worden geleid. In de G6 zijn de Aziatische landen op Japan na niet vertegenwoordigd en in een politiek orgaan als de Veiligheidsraad hebben nog steeds de winnaars van de Tweede Wereldoorlog het voor het zeggen. Een volstrekt achterhaalde situatie.’
Nog bedenkelijker vindt hij dat de kredietcrisis bij de westerse landen het economisch protectionisme heeft versterkt: ‘De Amerikanen waren na de Tweede Wereldoorlog de belangrijkste pleitbezorgers van liberalisering van de wereldhandel. Ze kregen de Europese landen erin mee. Die liberalisering heeft tot een enorme groei van de welvaart geleid, maar sinds een paar jaar staan de Amerikanen steeds vaker op de rem. Denk aan de handelsconflicten van dit moment tussen de VS en China, die Obama nu probeert te sussen. Het geloof in de liberalisering is tanende. Het Westen denkt dat het onmachtig is om de concurrentie met de Aziatische tijgers aan te gaan. Ik geef een voorbeeld waaruit blijkt dat dat niet zo hoeft te zijn. Bij de renovatie van mijn huis in Singapore had ik de keuze tussen Chinese en Duitse tegels. De aannemer zei dat de laatste duurder waren, maar ook van betere kwaliteit. Ik koos de laatste. Met kwaliteit kan het Westen het dus nog steeds winnen.’

Heeft de kredietcrisis geen roet in het eten gegooid voor de opkomst van Azië?
‘Integendeel. De Aziatische landen zijn veel competenter gebleken in de behandeling van de crisis dan het Westen. De effecten van de crisis waren ook hier groot. In Singapore ging men er zelfs van uit dat de economie zou slinken met acht tot tien procent. Nu denkt men dat dat beperkt blijft tot vier procent. De huizenprijzen zijn al weer gestegen, hetgeen erop wijst dat de oude tijden terugkeren. De regering heeft nu zelfs antispeculatiemaatregelen genomen.
Je hebt nu de vreemde situatie dat de Aziaten meer overtuigd zijn van de waarde van het kapitalisme dan de westerse landen. Het Westen heeft een ideologische fout gemaakt door te denken dat de markt het alleen af kon. Alan Greenspan, het vroegere hoofd van Amerika’s centrale bank, zei dat je de markt niet hoeft te reguleren, omdat de professionals weten wat ze doen. Een zeer domme uitlating. De Aziaten geloofden daar gelukkig niet in. Je hebt de onzichtbare hand van de vrije markt nodig, zoals de aartsvader van de economische wetenschap Adam Smith zei, maar ook de zichtbare hand van goed bestuur. Beide zijn onmisbaar. De kredietcrisis heeft aangetoond dat de Aziatische landen een veel gezondere politiek hebben gevolgd dan de westerse landen.’
Wat doet het Westen nog meer fout?
‘Ik denk dat de meest fundamentele fout is dat het Westen weigert te erkennen dat het niet langer de wereld kan domineren zoals het tot nu toe heeft gedaan. Het Westen heeft de wereldorde meer dan tweehonderd jaar beheerst. In de lange periode daarvoor waren China en India de twee grootste economieën. Vervolgens kwam Europa op, spoedig gevolgd door Amerika. Wat veel mensen in het Westen zich niet realiseren is dat de afgelopen tweehonderd jaar een afwijking waren van het historische patroon. Slechts twaalf procent van de mensheid leeft in het Westen en toch wil die twaalf procent de wereld blijven beheersen met de organisaties die daarbij horen. Waarom maakt het Westen geen aanstalten de macht die ze heeft met de rest van de wereld te delen?’
In uw boek stelt u dat de beslissing van de Chinese leider Deng Xiaoping om twintig jaar geleden de studentenopstand op het Plein van de Hemelse Vrede neer te slaan de enige juiste was. Maar vanuit democratisch en menselijk oogpunt was dit volstrekt onacceptabel.
‘Dat was het ook. Ik denk dat de Chinese leiders op dat moment niet over de wapens beschikten om de rellen op een minder gewelddadige wijze te onderdrukken. Wat bijvoorbeeld de VS, Europa of Zuid-Korea wél hadden, plastic kogels, traangas en ander wapentuig om tegenstanders uit te schakelen, hadden zij toen nog niet. Maar het punt dat ik wil maken is dat Deng toen voor een zeer pijnlijke beslissing stond. Als hij de rebellie van de studenten niet had kunnen tegenhouden, dan had China kunnen terugvallen in anarchie. Dan had hetzelfde kunnen gebeuren als in de Sovjet-Unie, waar het politieke systeem na 1989 werd ontmanteld omdat Gorbatsjov prioriteit gaf aan politieke openheid. De meeste Europeanen vergeten dat het Chinese volk, honderden miljoenen gewone mensen, tot 1945 heeft geleden onder een eeuw van anarchie. Het is belangrijk te begrijpen waar de Chinese leiders bang voor waren.’
In de moderniserende Aziatische staten gaat het er vaak nog zeer autocratisch aan toe.
‘Wat de Aziatische landen kenmerkt is juist de diversiteit van bestuur. Neem China en India, die uitermate sterk van elkaar verschillen. Een studie van de Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs voorspelt dat in 2050 deze twee landen de Verenigde Staten voorbijgestreefd zullen hebben. China wordt nog steeds geregeerd door de communistische partij, terwijl India een democratie is. Het succes van de Aziatische landen is dus niet puur toe te schrijven aan het feit dat ze autoritair geleid worden. Wat wel van doorslaggevend belang is voor hun succes is dat ze allerlei westerse inzichten hebben overgenomen.’
Mahbubani wijst erop dat de ooit anticommunistische Asean-landen van Zuidoost-Azië nu nauw samenwerken met China. Zuidoost-Azië staat, zegt hij, bekend als de Balkan van Azië, gezien de grote verscheidenheid aan talen, culturen en religies, maar het goede nieuws is dat daar geen enkel land met een ander in oorlog is. ‘Zie in dat verband de politieke machteloosheid van de Europese Unie die de oorlog in de eigenlijke Balkan niet kon bedwingen.’ De Aziatische landen respecteren het internationale recht en plegen geen bezettingen of invasies.
Ook hier is volgens Mahbubani een duidelijk westerse waarde werkzaam. Voor de oorlogszuchtige trends uit het verleden is een vredescultuur in de plaats gekomen: ‘We zijn nog niet zo ver als in Europa, waar na een periode van meer dan duizend jaar niet alleen de oorlog is uitgebannen tussen de Europese staten onderling, maar ook het vooruitzicht op zo’n oorlog ondenkbaar is geworden. Op de langere duur ben ik redelijk optimistisch, het internationale recht maakt vorderingen in de hele wereld. Daarom zit het me zo dwars dat de westerse landen hun eigen waarden niet serieus nemen. Bijvoorbeeld door af te zien van vrije concurrentie, om hun oude positie te handhaven.
Voor de ontwikkeling van het internationale recht na de oorlog hebben we ontzettend veel te danken aan de VS en Groot-Brittannië. Het verbaast me dan ook dat het juist die twee landen zijn die het internationale recht met voeten hebben getreden met de invasie in Irak. De grootste blunder sinds de Tweede Wereldoorlog.’

U bekritiseert Europa vanwege haar voormalige koloniën in met name Afrika. Maar voor het eerst in de geschiedenis gaven grote landen meestal vrijwillig die bezittingen op. Bovendien kunnen zij niet verantwoordelijk worden gehouden voor het beleid van de huidige Afrikaanse leiders.
‘Zeker, maar Europa zou moeten begrijpen hoe ze de wereldgeschiedenis heeft verwrongen en wat haar verantwoordelijkheden zijn in de wereld van morgen. Zie bijvoorbeeld hoe de Europese landbouwpolitiek Afrika benadeelt. Als Europa de Afrikanen door haar gesubsidieerde landbouwpolitiek de mogelijkheid ontneemt hun landbouwproducten te exporteren, zal Afrika Afrikanen naar Europa exporteren. De politieke scheidsmuur van weleer tussen Oost en West is nu vervangen door een bijna ondoordringbare tolmuur tussen Noord en Zuid. Het is een grote tragedie dat Europese beleidsmakers niet beseffen hoe schadelijk de Europese politiek is voor Afrika. Dat is ook de reden waarom veel Afrikanen de opkomst van Azië, en van China in het bijzonder, waarderen. Afrikaanse leiders worden op topbijeenkomsten in China met waardigheid en respect ontvangen. Als ze naar Europa gaan, wordt ze de les gelezen.
Veel westerse politici en intellectuelen hebben oude mental maps in hun hoofd. Die dateren soms nog uit de negentiende eeuw. Ze kunnen niet begrijpen hoe groot de impact is geweest van Europa op de rest van de wereld. Het is tijd dat ze daaruit lessen trekken.’


Dr. Kishore Mahbubani geeft woensdag 7 oktober op de Nyenrode Business Universiteit in Breukelen een seminar over globalisering