Het wonder van eindhoven

Na Groot-Brittanni‰ heeft Nederland de beste universiteiten van Europa, concludeerde het Duitse weekblad Der Spiegel na een onderzoek onder studenten en docenten uit heel Europa. Door de ingrijpende hervorming van het hoger onderwijs zijn de Nederlandse studenten kwaliteitsbewuster geworden en dat komt de universiteiten ten goede.

De Nederlandse opleidingen die goed uit de test kwamen, bevonden zich opmerkelijk genoeg niet bij de voordehandliggende universiteiten. Niet Leiden, maar Tilburg heeft de beste rechtenfaculteit. En niet Delft, maar Eindhoven is de meest aangewezen plaats om een ingenieursopleiding te volgen.
Dat klinkt niet slecht: Tilburg en Eindhoven naast Oxford en Cambridge. Onderwijsminister Ritzen kan de komende weken tijdens het opruimen van zijn werkkamer in Zoetermeer triomfantelijk terugkijken op twee succesvolle ambtstermijnen. Het kostte misschien wat overredingskracht, maar tenslotte kreeg Ritzen dan toch gelijk: de bezuinigingen in het hoger onderwijs blijken een kwaliteitsimpuls.
Maar mag de minister de door Der Spiegel groots gebrachte successen volledig op zijn conto schrijven? In de meeste gevallen zijn het kleine universiteiten die vooral op het Spiegel-criterium ‘pers”nliche beratung’ goed uit de test komen. En op de grootte van een onderwijsinstelling heeft een minister weinig invloed.
De decaan van de Technische Universiteit Eindhoven geeft in de Volkskrant nog een andere verklaring voor zijn goede score. De intensieve samenwerking met het bedrijfsleven legt de TU geen windeieren, zegt hij. Op de universiteiten, die bij een minder participerende overheid steeds meer als commerci‰le ondernemingen te werk moeten gaan, is deze samenwerking meer regel dan uitzondering geworden.
Toponderzoek kan steeds vaker alleen nog gefinancierd worden dankzij kapitaalkrachtige bedrijven, en ook in het onderwijs hebben ondernemingen onder het mom van 'lerendwerken en werkend leren’ een flinke vinger in de pap, melden verschillende universiteiten. De Universiteit van Amsterdam, volgens het onderzoek na Helsinki gezegend met de beste letterenfaculteit van Europa, baarde vorig jaar nog opzien met een collegecyclus in samenwerking met pretfabriek Endemol Entertainment. Onlangs is aan de Universiteit van Amsterdam een speciale projectleider aangesteld om intensief de samenwerking met kapitaalkrachtige organisaties als IBM, Coopers & Lybrand en Fortis vlot te trekken. Bittere noodzaak, zegt de universiteit.
Der Spiegel noemt de Nederlandse maatregelen op de universiteiten hervormingen, maar het zijn bezuinigingen. De verkorting van de studieduur en de verhoging van de collegegelden worden door Der Spiegel geprezen omdat studenten hierdoor kwaliteitsbewuster worden. De maatregelen zijn er gekomen omdat de achtereenvolgende kabinetten-Lubbers en -Kok, ondanks een groeiend aantal studenten, niet meer geld konden vrijmaken.
De verkorting van de studieduur blijkt een gouden greep. In Duitsland kijkt men met een jaloerse blik naar de hardwerkende Nederlandse student die in vier jaar zijn opleiding moet afronden. Terwijl in Berlijn vorig jaar studenten de straat op gingen om te demonstreren tegen kleine veranderingen in het universitaire systeem, blijven de Nederlandse studenten thuis ondanks veel ingrijpender maatregelen. Wat studentenvakbonden ook proberen: slechts een handvol fanatiekelingen komt opdagen als er geprotesteerd zou moeten worden.
Is de Nederlandse student echt zo tevreden als Der Spiegel doet voorkomen, of heeft de student door de kwaliteitsimpuls van de studieverkorting domweg geen tijd meer om de straat op te gaan? Alleen het volgen van colleges en het behalen van een diploma tellen. Misschien dat daar ook de verklaring ligt voor de net iets betere klassering van de Britse universiteiten: in Oxford en Cambridge kan er tenminste nog geroeid worden.