Toneel

‘Het wordt mij hier te gezellig’

TONEEL As You Like It

_In de dagen van William Shakespeare werden vrouwenrollen gespeeld door androgyne jongens, boy actors. Het had iets van doen met de puriteinse wetgeving op het gebied van openbare zeden. Wat kreeg je ervoor terug: Romeo tongde met een puberjongen die Julia speelde – tel uit je winst. Die boy actors waren overigens mateloos populair. Zolang ze tenminste de baard niet in de keel kregen. In 1672, 56 jaar na de dood van Shakespeare, speelde de eerste vrouw Desdemona in diens Othello. In het Engelse toneel is de afgelopen jaren nog wel eens geprobeerd het speelverbod voor vrouwen tot ‘stijlmiddel’ te verheffen. Dan kregen we de komedie As You Like It te zien in een ‘all male cast’. Veel verder dan malle nichten-camp kwam dat niet.

De jaarlijkse ‘Shakespeare’ in het openluchttheater te Diever (Drenthe) is As You Like It (ondertitel: Wat jullie willen). Het verhaal gaat ongeveer zo: twee op elkaar verliefde kinderen van adel, Orlando en Rosalinde, worden uit hun paleis verbannen. Een derde kind, Celia, gaat vrijwillig mee. Ze trekken met de nar Toetssteen naar een omvangrijk bos, waar zich nog meer bannelingen bevinden. Rosalinde verkleedt zich als de jongen Ganymedes – dat deden vrouwen in de dagen van Shakespeare wel vaker als ze ‘het bos’ (lees: de rosse buurten van Londen) in trokken. En dat wordt in As You Like It verdomde ingewikkeld als Ganymedes/Rosalinde in het bos de superleuke Orlando tegenkomt, die aan elke beschikbare boom een vers prikt met (in sinterklaasrijm) een lofzang op… Rosalinde.

In de stuitend stoute vertaling en de sprankelend springerige regie van Jack Nieborg wordt Rosalinde gespeeld door een jongen, Floris Albrecht. En vanaf de eerste opkomst doet-ie dat bloedserieus – dus niks nichten-camp. Geef je je als toeschouwer over, dan geloof je Floris Albrecht meteen. En dat betaalt zich dubbel en dwars uit als hij de broek aantrekt – een jongen moet spelen – en zijn aanbeden Orlando in het bos les gaat geven in hoe je als minnaar Rosalinde het beste voor je kunt winnen. Al het speelplezier dat William Shakespeare de toneelspeler die Rosalinde vertolkt ruimhartig gunt, wordt door Floris Albrecht tot op het randje van de schmiere uitgebuit: verwarring, gekte en geilheid buitelen over elkaar heen in een martelende dubbelrol. Wij weten als toeschouwers ook steeds veel meer dan die arme Orlando, door Kalle Heesen mooi stuntelig neergezet. Fraai is de vertolking van de meegereisde Celia, door Mijke van Rijn lekker vet en vals gespeeld: ze combineert een messcherpe tekstbehandeling met een vileine komedietoon.

Het bos van Diever, het natuurlijk decor van dit openluchttheater, lijkt in het ontwerp (Harm Naaijer) en het licht (Hans Boven) verdubbeld: er zijn extra bomen ‘geplant’, de dode stammen van een onmogelijk labyrint, waaruit voortdurend groepjes en eenlingen opduiken en weer in verdwijnen. Daaronder de twee commentatoren uit As You Like It: de nar Toetssteen en de ravissante melancholicus Monsieur Jacques (bij wie ik altijd aan de dichter Jan Arends moet denken). Toetssteen filosofeert vanuit de onderbuik, bij Jacques hebben de zwarte sappen uit zijn gal en lever onlangs de hersenen bereikt. Onbereikbaar voor elkaar dwalen ze door de vertelling. De nar Toetssteen van Wim Smits, een kale duikelaar met steeds vers gekleurde pluimpjes op zijn kale kop (alsof-ie prijzen wint voor goeie grappen), zoekt de hele voorstelling lang een plek voor wat-ie niet wil (en wat ook niet lukt): copuleren en zich binden. Jacques (Anne Peter van Muijen) strooit met beschouwende alleenspraken (zoals die ene beroemde, ‘All the world is a stage’). Aan het eind neemt hij afscheid van het hele spul: ‘Het wordt mij hier te gezellig.’

As You Like It, Shakespeare Theater Diever, t/m 8 september. www.shakespearetheaterdiever.nl_