Het zigeunermannetje

Het afgelopen decennium bracht de merkwaardige combinatie van een harde toon, op internet, en een zachte melodie, van de Roemeense accordeonspeler.

HIJ STAAT MET zijn vermolmde leren schoenen in een plas, vlak bij de automatische deur die voortdurend open en dicht gaat. Misschien omdat de lucht die door de deur komt zijn rug warm houdt, of omdat links van hem de supermarktkarretjes moeten worden teruggeplaatst en de klanten dan toch een muntje van vijftig eurocent in hun hand hebben. Op een opklapbaar bankje voor hem staat zijn accordeon, hij neemt nu kennelijk een pauze. Maar als drie keurig gekapte dames op leeftijd naar buiten komen, grijpt hij snel naar het instrument en speelt hij The Anniversary Song, misschien wel voor de miljoenste keer, met twinkelende ogen in een diep gegroefd gezicht. Je zou hem zestig geven, maar waarschijnlijk is hij amper veertig. De huid van Roemenen is gauw rimpelig. En inderdaad, een van de vrouwen gooit het muntje van haar teruggebrachte karretje op de plastic zak naast de plas. Zijn schoenen mogen dan nat zijn, zijn geld moet droog blijven.
Ik kan er geen genoeg van krijgen, The Anniversary Song, hoe routinematig hij de melancholische melodie ook afraffelt. Bij mij roept het herinneringen op aan mijn jeugd, toen ik met mijn ouders in Suriname naar Indiase films ging. Hoe kwam dit deuntje in India terecht? Door de zigeuners waarschijnlijk, die aan het begin van de vorige eeuw niet alleen westwaarts, maar ook oostwaarts trokken en de accordeon in India introduceerden, samen met de enige melodie die ze kenden. Raj Kapoor, de beroemdste Indiase filmregisseur en acteur van Bombay in de jaren zestig, had misschien zo'n zwak voor deze wals omdat er een overeenkomst is met een oeroud Indiaas basisritme, ‘tãl’, zoals ze zeggen in het Sanskriet.
Overigens heet de melodie helemaal geen The Anniversary Song, maar Valurile Dunãrii, wat 'golven van de Donau’ betekent, in 1880 gecomponeerd door de leider van de Roemeense militaire kapel Iosif Ivanovici. In Amerika veranderde de komische acteur Al Jolson in 1946 de oorspronkelijk zo romantische naam in The Anniversary Song, maar dat zal de Roemeen bij de supermarkt allemaal een zorg zijn. Want wat weet hij nu van Raj Kapoor, die niet alleen in India, maar ook in de Sovjet-Unie zoveel bekendheid genoot dat de autoriteiten hem verboden naar Moskou te komen voor de première van zijn film Sangam, waarin Raj Kapoor The Anniversary Song met een bloedend hart op zijn accordeon speelt, omdat hij vermoedt dat zijn geliefde een verhouding heeft met zijn beste vriend. Naar Moskou mocht hij niet komen omdat zijn fans bij een vorig bezoek een enorme verkeerschaos hadden veroorzaakt.
Die gepijnigde, wanhopige blik van Raj Kapoor is mij sinds mijn achtste bijgebleven. Wat een verschil met de twinkeling in de ogen van deze Roemeen, die het niet doet om een bloedend hart, maar om de muntjes.
Als ik een terugblik op het vorig decennium moest geven, zou ik dit zeggen: de komst naar Nederland van de Roemenen met hun accordeons, het zacht klinken van The Anniversary Song bij de supermarkt in Loenen aan de Vecht, bij de trappen naar de streekbussen in Utrecht, bij de fietsenstalling van het Centraal Station van Amsterdam. Nederland werd een bevolkingsgroep rijker. Niet alleen een bevolkingsgroep, ook hun melodie.
Maar zou dit de enige, of zelfs een juiste typering zijn van het vorige decennium? Misschien niet. Dit stond vlak voor de kerst in de gratis krant Spits: 'Inwoners van Hardegarijp hebben het helemaal gehad met Oost-Europese accordeonspelers. Met name de flatbewoners rond het winkelcentrum in het Friese plaatsje worden horendol van de mannen. Niet alleen het feit dat elke keer opnieuw hetzelfde deuntje wordt gespeeld drijft de inwoners tot waanzin. Ook het onbehoorlijke gedrag van de mannen is veel inwoners een doorn in het oog. Zo doen ze bijvoorbeeld regelmatig hun behoefte in de bosjes naast het winkelcentrum.’
Op de website van de krant staan reacties van lezers: 'Flikker op met al die straatmuzikanten’, schrijft Bouke. 'Ach, zolang ze accordeon spelen, stelen ze niet’, vindt Osdorpertje. 'Als ze nou zouden stoppen met spelen als je betaalde, was het iets anders’, zegt Rockbock. 'Het ijzeren gordijn moet terug’, denkt Stuyterkuycken. 'Accordeon om de nek vouwen’, adviseert Shaketa. 'Ze kijken je aan met die hondenogen. Wat mij betreft ook oprotten, en als ze dan gaan inbreken, die bijkomstigheid is te bestrijden met vrij wapenbezit’, zegt Diedick. Zo gaat het door, 173 van dit soort onzindelijkheden lang.
Het zal een raadsel blijven hoe het komt dat het internet in het ene land kan leiden tot een linkse ommekeer, zoals Obama’s campagneteam bewerkstelligde, en in het andere kan aansporen tot een reactionaire verruwing. De groei van de PVV, de komst van de nieuwe omroep Powned, voortgekomen uit de website GeenStijl, talloze andere sites die gespecialiseerd lijken te zijn in bedreigingen en grofheden, ze hebben de sfeer in Nederland danig veranderd.
Vooral dat Powned baart zorgen. Zoals men in Amerika Fox News en talk radio heeft, waar lieden als Glenn Beck, Bill O'Reilly en Rush Limbaugh de natie onbeheerst mogen bestoken met visioenen uit de krochten van het rechtspopulisme, zal men in Nederland een Powned krijgen, met typetjes als Prem Radhakishun, Rutger Castricum, Rob Muntz: puberale lefgozers, driftkoppen met verontrustend simpele redeneringen en een blafferige toon, in naam van een naïef en verbitterd proletariaat.
Dat is wat het afgelopen decennium ons heeft gebracht: een harde toon en een zachte melodie. Een hoogst merkwaardige combinatie.