De Groene Live #26: Strijd om de ziel van Amerika. Kijk woensdag om 20.30 naar de live-uitzending. Meer informatie

Het Zuid-Afrikaanse apartheidsdebat laait weer op

Kaapstad – Onverwacht waarde het spook van apartheid weer door Zuid-Afrika. Het begon met ex-president F.W. de Klerk, die recent in een interview verklaarde dat hij apartheid niet zonder meer beschouwt als een misdaad tegen de menselijkheid. Dat was koren op de molen van leden van de Economic Freedom Fighters (EFF), een populistische oppositiepartij. Ze grepen De Klerks woorden aan om de recente state of the nation address (Sona) van president Cyril Ramaphosa grondig te verstoren; een van de genodigden was namelijk De Klerk. Woedend maakten de EFF’ers iedereen het spreken onmogelijk. Die ‘moordenaar’ moest oprotten. De Klerk bleef stoïcijns zitten. Het tumult hield anderhalf uur aan.

De Klerk was de laatste apartheidsleider. Onder zijn presidentschap kwam Nelson Mandela in 1990 na 27 jaar gevangenschap vrij, en vier jaar later schreef De Klerk de eerste democratische verkiezingen uit die een einde maakten aan ruim veertig jaar apartheid, de racistische ideologie die was gebaseerd op wit superioriteitsdenken. In 1993 ontving De Klerk samen met Mandela de Nobelprijs voor de Vrede. Anno 2020 leek zijn politieke rol uitgespeeld.

Twee dagen na de Sona-rel gooide de FW de Klerk Foundation olie op het vuur door met een verklaring te komen waarin werd herhaald dat apartheid niet moet worden gezien als een misdaad tegen de menselijkheid. Dat was, in hun archaïsche formulering, ‘sovjetpropaganda’. Nu ging het niet alleen de EFF over de rooie.

Geschrokken van alle ophef kwam De Klerk met een nieuwe verklaring waarin hij zijn spijt betuigde en erkende dat apartheid wel degelijk een misdaad tegen de menselijkheid was, zoals de VN in 1973 vastlegde. Maar wie nam dit gedraai nog serieus? Luide stemmen eisen dat De Klerk de Nobelprijs wordt ontnomen. Oude wonden zijn opengereten. Is blank zich wel bewust van alle ellende die apartheid heeft aangericht? Moeten er niet alsnog rekeningen worden vereffend?

President Ramaphosa had voorlopig het laatste woord. In het debat over zijn rede zei hij: ‘Apartheid was inherent een misdaad tegen de menselijkheid (…) Ze was immoreel in haar conceptie en zo vernietigend in haar uitvoering dat er geen enkele levende Zuid-Afrikaan is die niet door haar erfenis is aangetast.’ Dreigend eindigde hij: ‘Ik wil zelfs zo ver gaan dat ik zeg dat ontkenning daarvan gelijk staat aan hoogverraad.’