TELEVISIE: Heuvel van plezier

Heuvel & Grens

Wie de Olympische Spelen organiseert, haalt zich bergen werk op de hals. Zo worstelt ook Brazilië met de toekenning: de sloppenwijken van Rio de Janeiro moeten gepacificeerd. Op papier win-win: prestige, inkomsten, volksvreugd en herstel van de rechtsstaat; in werkelijkheid weerbarstiger.

De Braziliaans-Nederlandse Maria Ramos filmde in Morro de Prazeres (Heuvel van Plezier) een steil krottendoolhof – lange tijd no-go-gebied voor de staat, want in handen van (drugs)criminelen. Dat ze er geaccepteerd werd door bewoners en politie is een prestatie op zich. Het resultaat is mooi en confronterend. Mooi vanwege aandachtige, fraaie beelden, liefdevolle portretten van bewoners, belangeloze inzet van vrijwilligers en idealisme bij een deel van de politie.

De opening lijkt speelfilm: jochies spelen diefje-met-verlos; agentjes arresteren boefjes en pakken geld en drugs af; dan slaan de boefjes terug, zwaar bewapend met houten pistolen, en begrijp je dat de sympathie van de kinderen niet bij corrupte agenten maar bij arme boeven ligt. En dat hun handelingen en taal minder aan tv-series dan aan dagelijks leven zijn ontleend. Fraai gefilmd en onthutsend ineen. We zien oefeningen van de grote politiemacht die recent is gerekruteerd om wetteloosheid terug te dringen.

Opvallend is het grote aantal vrouwen. Dat blijkt onderdeel van een empathische benadering die het machismo van de oude, steeds meer escalerende oorlogsstrategie moet vervangen. De noodzaak van die feminiene inzet wordt prachtig onder woorden gebracht door een hoge officier. Eerst maakt hij als een cabaretier de geweldsaanpak belachelijk, met het geweer als verlengde van de agentenpenis. En laat hij statistieken zien van het aantal vermoorde agenten: sterk dalende lijn sinds de nieuwe aanpak. Later probeert hij wanhopig duidelijk te maken dat de eerste doodgeschoten vrouwelijke agent niet als vrouw maar als politiefunctionaris is omgekomen – hij vreest vertrek van agentes die voor hun kinderen en buren al geheim houden dat ze bij de politie werken.

Maar ook de oude stijl leeft nog wel degelijk in het ‘vredesleger’ dat immers ook Policia Militar heet. Wantrouwen van de bevolking blijft. Angst van de politiepatrouilles ook. Harde criminelen krijgen we niet te zien en horen, en daar barst het natuurlijk wel van.

Van de armoe van Rio naar die van Zuidoost-Drenthe, op de televisie een kleine stap. Zoals Bram Vermeulen de grenzen van Turkije verkende, zo gaat schrijver Tommy Wieringa in zes afleveringen door eigen grensstreken. Beginnend dus in het veengebied dat lang moeras en niemandsland was. Hoe boeiend kan dat zijn? Wieringa rijdt en loopt wat rond en spreekt met het gemak van de grootgrondbezitter ‘gewone’ mannen aan. Samen kijken ze uit over wat de grens moet zijn. Tja. Maar dan begint het geluk van de goede doelman (of van knappe productie): net in Duitsland vinden ze een zendmast naast zuipkeet met aangeschoten liefhebbers van de Hollandse schlager. Voor 4500 euro mag hij filmen, zijnde de boete bij ontdekking. En hij krijgt bier van mannen die kicken op hun illegaliteit. Bier dat hij naar zijn hoofd krijgt op een surrealistisch Beiers bierfeest in Klazienaveen, vol Drentse dirndls.

Dan blijkt een aardappelveld het voormalige kamp Wezuwe, waar Russische krijgsgevangenen het veen ontgonnen, crepeerden of afgemaakt werden. Een oude Drent bracht als zestienjarige de lijken met paard en wagen naar massagraven. Dat de levenden gras aten, daar raakte hij gauw aan gewend. Maar loslaten doen de ontelbare doden op zijn kar hem niet. Het liefst kampeerde hij ’s nachts tussen die arme sodemieters, maar hij mocht niet van zijn vrouw. Het deed me denken aan wat Leo Vroman dichtte: ‘alle malen zal ik wenen’.

_* * *

Maria Ramos_, Heuvel van plezier, Holland Doc, VPRO, woensdag 27 februari, Nederland 2, 22.55 uur. Tomas Kaan, Tommy Wieringa, De grens, VPRO, zondags vanaf 24 februari, Nederland 2, 20.20 uur