Hier en daar scheef

De kunst van Saskia Noor van Imhoff is wonderlijk rusteloos licht. Uit het depot van het museum selecteerde ze objecten, en arrangeerde die tot nieuwe verhalen. Lichte verhalen, rusteloos ook.

Medium ed 20atkins 2c 20ribbons 2c 202014 2c 20courtesy 20the 20artist 20and 20cabinet 2c 20london

Ik kijk en zoek wat ik denk te moeten zien. Op het eerste gezicht lijken de objecten (of constructies van objecten) van Saskia Noor van Imhoff glashelder. Dat komt door de aard van hun slanke vormgeving. Het best geef ik een voorbeeld. In een zaal van het museum zijn twee van die rechte, strakke stoelen van Donald Judd neergezet – op een laag plateau dat rechthoekig is en mat witgelakt en er dus (in de omgeving van ook witte wanden) een bijzondere indruk maakt. In de zaal, die ongeveer vierkant is, ligt dat plateau iets diagonaal op de lichtbruine parketvloer. Eén van de twee stoelen staat op de rechthoek van het plateau maar wel iets scheef. De tweede stoel ligt op haar zijkant vlak tegen de eerste (benedenhelften tegen elkaar). Van de stoelen, gemaakt van multiplex, is de staande geel gebeitst, de liggende bruin. Ze zijn geleend uit de collectie van het museum. Voordat ze werden geplaatst op dat witte plateau heeft Saskia Noor er twee replica’s van laten maken – maar dan van doorzichtig perspex dat wel ongeveer even dik is als het oorspronkelijke multiplex. Hun kleuren zijn zo gelijk mogelijk aan het geel en bruin van de echte stoelen maar lijken lichter omdat ze transparant zijn. Deze versies van perspex zijn omgekeerd, als een stolp, op of tegen de houten stoelen geschoven. Omdat de rugleuning daarvan lager is dan het zitgedeelte, past de replica maar gedeeltelijk op de stoel. Zo ontstaat er een merkwaardige situatie in deze verbinding van origineel en replica. Je ziet dat de replica’s, omdat die van dat gladde perspex werden vervaardigd, er veel preciezer uitzien dan de stoelen van multiplex.

Medium 001.sm saskia 20noor 20van 20imhoff 202016 20 0.28 0.29 ph.gj.vanrooij original
Het komt mooi uit dat Saskia Noor even oud is als Ed Atkins

Vooral de kanten zijn heel strak gesneden. In de vormgeving van Judds werk was het juist de scherpe kantigheid van randen en hoeken die hem zeer bezighield. Die moest nauwkeurig zijn omdat hij geen sporen van nerveus handschrift in zijn kunst wilde. Nu maakt een jongere kunstenaar van zijn werken versies die, in hun fysieke hoedanigheid, perfecter zijn dan de voorbeelden. Judd gebruikte perspex voor vooral (achter)wanden van sculpturen; hij vond de gloed van hun kleur mooi. Als materiaal voor stoelen kwam het niet in aanmerking, denk ik, omdat dat gewoon niet bij hem opkwam. Hij was als beeldhouwer meer van materialen met volume en gewicht. Ik denk dat voor Saskia Noor van Imhoff vooral de transparantie de wezenlijke eigenschap is van perspex. Zij is een installateur van visuele scènes. Dan wil je dat materiaal wendbaar is als perspex en, vanwege de transparantie, optisch ook licht. Mij valt nu op dat in dit werk met stoelen in hout en perspex de dingen er licht verplaatsbaar uitzien. Ze zijn ook licht en niet gewichtig bij elkaar gezet – alsof het telkens, zoals wolken in de lucht bewegen, weer anders zou kunnen. Wezenlijk en anders dan bij minimal art is niet de stevigheid van vorm maar de doorzichtigheid.

Intussen komt het mooi uit dat Saskia Noor even oud is als Ed Atkins. Allebei in 1982 geboren – dus geheel en al opgegroeid in een wereld van digitale grenzeloosheid waarin metamorfosen gewoon werkelijk zijn. Tussen hun beider werk voel ik die verwantschap. Een enkel beeld uit het werk Ribbons van Atkins is maar iets wat voorbijkomt – de hele voorstelling bestaat uit onophoudelijk uit en in ekaar glijdende beelden die bewegen en deinen als olievlekken op golvend water. Zoiets: en eigenlijk is de kunst van Saskia Noor ook zo wonderlijk rusteloos licht. Dat geldt ook voor wat traditioneel inhoud heet of verhaal. Ik kijk ernaar om te zien wat ik kan zien, zei ik hierboven. Verder blijft alles open. De kunstenaar laat ons zien wat ze klaarzet: een aantal dingen bij elkaar op een bepaalde manier, hier en daar scheef, ook doorzichtig. Door hoe de stoelen en hun replica’s in elkaar zijn gezet en ruimtelijk gearrangeerd ontstaan er in dat ensemble plekken (als nissen of vitrines) waarin nog andere voorwerpen worden vertoond: een portretkop van grijze steen, een klein stukje van verguld brons. Ook nog een kommetje van keramiek, wit en omgekeerd zodat ik eerst dacht dat het een bol, glimmend puddinkje was. Die spullen komen uit het depot van het museum, zegt een zaaltekst. Die dingen worden vertoond. Wat het zijn wordt niet verteld. Het gaf ook geen houvast als je dat wel wist. Dat wil zeggen dat ook de bedoeling van de kunstenaar op drift is. Het enige eigenlijk wat je dus met zekerheid ziet, is wat jij ziet in de kijkdoos.


PS De installatie van Saskia Noor van Imhoff is nog tot 8 mei in het Stedelijk Museum in Amsterdam te zien

Beeld: (1) Ed Atkins, Ribbons, 2014 (Courtesy of the Artist and Cabinet, London); (2) Saskia Noor van Imho , # +23.00 (Gert Jan van Rooij / Courtesy Galerie Fons Welters and the Artist)