Toneel

Hier is toneel voor uitgevonden!

Toneel: De Tijd speelt Lessings ‹Emilia Galotti›

Het Theaterfestival – net voorbij, misschien voorgoed, de subsi diënten doen ingewikkeld – biedt de kans om gemiste theaterproducties alsnog te zien. Ik greep mijn kans. De Tijd, de Vlaamse troep van regisseur Lucas Vandervost, presenteerde Emilia Galotti, een stuk van de Duitse uitvinder van het burgerlijk drama, luisterend naar een naam waar je eventjes nederig van wordt: Gotthold Ephraim Lessing. Het is eigenlijk een stuk van niks. Een mooi meisje uit de burgerij gaat trouwen met een meneer uit net iets hogere kringen. Maar een meneer uit nog veel hogere kringen wil haar hebben. Deze Prins is een louche rokkenjager. Hij heeft een slippen drager die nog loucher is. Naam: Marinelli. Een geslepen manipulator. Hij zorgt ervoor dat de bruidegom van het burgermeisje Emilia Galotti op de dag van hun bruiloft wordt vermoord. Het burgermeisje speelt hij in de handen van de prins. De rampen daarná zijn niet te overzien. Zoals gezegd: het is een stuk van niks. Vroege soap uit de achttiende eeuw. Precieze datering: 1772. De Franse Revolutie was nog een jaartje of zeventien te gaan.

Het wonder van deze toneelvoorstelling is de manipulator, de Markies Marinelli, de kamerheer van de jachtig achter zijn oproerig kruis aan hollende Prins. Manipulator Marinelli wordt gespeeld door Warre Borgmans, al geruime tijd op afstand de mooiste Vlaamse toneelspeler. Hij beoefent in deze voorstelling een razend ingewikkelde komedietechniek. Er is eigenlijk geen naam voor die techniek. Laat ik het voor-acteren en na-acteren noemen.

Zijn personage (dat álle problemen voor zijn broodheer, de blunderende Prins, moet oplossen) laat aan ons, het toekijkende publiek, steeds zien hóe hij die problemen oplost. Hij knipoogt naar ons. Hij bouwt een subtiel contact met ons op. De Prins moet een ontmoeting hebben met de vrouw die hij begeert. Marinelli organiseert de ontmoeting. De bruidegom moet uit de weg worden geruimd. Marinelli organiseert de liquidatie in het amoureuze milieu. Als het misloopt – en vanzelfsprekend loopt het constant mis – is hij er als de kippen bij om te verklaren waaróm het misliep. En dat doet Warre Borgmans consequent met de techniek van de knipoog vóór en ná de rampzalige mislukking. Via een niet te beschrijven mimiek en gestiek, wenkbrauwenbewegingen en hopeloze handgebaren, ogenschijnlijk flauwe danspasjes en briljante een-tweetjes met een toneelgordijn weet Warre Borgmans de suggestie te wekken dat zijn personage ook niet weet waar dit flamboyante spel met liefde en lust gaat eindigen. Hij acteert, demonstreert dat hij werkelijk álles in handen heeft, hij laat tegelijk zien dat hij álles uit zijn poten laat vallen.

Deze voorstelling van Emilia Galotti, als gezegd: een stuk van niks, wordt door Warre Borgmans verheven tot hogeschoolkomedie. Zijn Marinelli is een kruising tussen de pokerface van Buster Keaton en de razendsnelle mimiek en gestiek van Charlie Chaplin. Slapstick op de partituur van Lessing. Op een spekgladde plankenvloer, tussen twee witte stoelen, voor een poppenkastgordijn met twee trektouwen, type: poppetje-gezien-kastje-dicht-kastje-open-kastje-weer-dicht. Zelfs als Warre Borgmans even een half gezicht vanachter dat gordijn laat zien, of een van zijn handen, oogst hij een huivering én een homerische lachsalvo. De enige die zich voluit met hem kan meten is Mieke De Groote, die in de tweede helft van de voorstelling even een teleurgestelde minnares van de Prins komt doen: een toneelsalvo van topformaat. De titelheldin Emilia Galotti wordt aan het eind door haar vader vermoord, een soort kleinburgerlijke Pruisische eerwraak. Daarna zet de geluidsman van De Tijd Marcy Gray op. Warre Borgmans begint langzaam op die muziek te dansen, ongeveer zoals hij voor- en na-acteerde: je hebt in eerste instantie niet in de gaten dat er iets in zijn lijf begint te swingen, binnen enkele minuten swingt de hele cast, inclusief de dooie titelheldin.

Ik dacht na afloop alleen maar: waarom heb ik deze voorstelling het afgelopen seizoen godver degodver gemist! En: hier is toneel voor uitgevonden! En: aftellen tot april 2005, dan reist Emilia Galotti weer door Nederland en Vlaanderen. Ere wie ere toekomt: dank aan de eenmans jury van het Theaterfestival, Martin Schouten. Een prutser van een toneeljournalist ben ik sowieso: de ereprijs van het Theaterfestival ging naar de door mij twee weken geleden op deze plek afgebrande voorstelling Achter ’t eten.

‹Emilia Galotti› speelt van 5 t/m 26 april 2005 in Nederland en Vlaan deren. Informatie: www.detijd.be, 00-32-3-2316286