‘hij houdt van rood en hij is lelijk’

In de schaduw van de nieuwe jeugdvoorstelling van Raz, die in premiere ging op het Springdance Festival, vond er in Utrecht een andere Raz-premiere plaats. In het cafe van ‘t Hoogt, voor de gelegenheid omgedoopt tot HDcafe, stond een bakbeest van een televisietoestel: met een breed beeld dat ook nog eens van high- definition-kwaliteit was. Daarop werd voor het eerst de tv-registratie getoond van Mooi & Lelijk. Dat is de voorstelling die voorafgaat aan die nieuwe jeugdvoorstelling van Raz, getiteld Ik ga zei zij waarheen zei hij.

Beide produkties zijn door Hans Tuerlings gemaakt voor en met de danseres Lies van de Wiel en Eelco Roovers. En voor beide jeugdvoorstellingen schreef Heleen Volman een tekst. Ik heb de nieuwe produktie nog niet gezien, liet me eerst maar weer eens ontroeren door Mooi & Lelijk, nu op video. Dat duurde wel even. Aanvankelijk keek ik nogal kritisch naar de film, die in opdracht van Raz, Springdance en de NOB is gemaakt door regisseur John Trappeniers. Vooral het eerste gedeelte van de film, die de chronologie van de voorstelling volgt, is nogal stijfjes en doet afbreuk aan de speelsheid van de voorstelling. Je stuit in dat eerste deel op de moeilijkheden die opduiken bij iedere vertaling van theater in film of video.
Aan het begin van de voorstel ling Mooi & Lelijk staat Lies van de Wiel achter een spreektafeltje en ze vertelt. Over de kleur blauw en over ‘hem’. Dat is Eelco Roovers. 'Hij houdt van rood en hij is lelijk.’ Op die uitspraak van Lies reageert een mannenstem. Het is niet Eelco. Die spreekt in Mooi & Lelijk maar heel soms een enkel woord. De stem die je het meest hoort, is van Hans Tuerlings. Hij is in de voorstelling niet te zien. Hij stelt vragen aan Lies, maar wendt zich ook tot de toeschouwers als hij over haar vertelt. Het zwijgen van Eelco en het toevoegen van die commentatorstem maakt de dialoog tussen Eelco en Lies minder direct. Je krijgt het idee dat de mannenstem de gedachten verwoordt van Eelco. Of dat het een stem is in het hoofd van Lies. 'Misschien dat hij af en toe wat zegt, maar dan gaat het nog steeds over mij’, zegt ze immers over Eelco.
Het uit elkaar halen van man & stem schept een speelse afstand tussen de twee personages in Mooi & Lelijk. Die afstand krijgt op het podium haast tastbare ruimte. Rechts achter in beeld heb je Lies achter haar tafeltje. Links daarvoor zit Eelco. En van achter het achterdoek klinkt de mannenstem. De ruimtelijke verdeling is op televisie weg. De mannenstem komt van dezelfde plek als de stem van Lies. De breedbeeld-tv in ’t Hoogt kon een prachtig totaal laten zien met aan de ene kant van het beeld Lies en aan de andere kant Eelco, maar de afstand tussen hen toonde nauwelijks diepte. Een breed beeld is nog niet driedimensionaal. Storend is bovendien dat je in zo'n totaal Lies zo nu en dan loos in de ruimte ziet spreken, tegen een fictief publiek laat praten dat zich opzij van de cameraman zou bevinden. Het bewijs dat de filmregisseur te dicht bij de theatergebeurtenis is gebleven.
De visie van regisseur Trappeniers op de voorstelling zit ’m niet zozeer in de (dramaturgische) keuze van de shots, maar meer in de scherpte van de beelden. Zijn film toont Mooi & Lelijk als een vertelling over licht en donker. De beelden zijn zorgvuldig en liefdevol uitgelicht. Uitgangspunt is de onmogelijke combinatie van donkere kleding tegen een donkere achtergrond, waarbij alleen een lichtglans de contouren van de dansers verraadt. Dat was op het HD-toestel in ’t Hoogt perfect te zien. En als Eelco de schoonheid van een opgaande zon danst, en de cameraman eindelijk de vrijheid neemt om op het podium rond te lopen, zodat de theaterlampen het beeld zo nu en dan verblinden, komt dat als een ontroerende bevrijding na het te voorzichtige begin.