Boze voornemens

Hilhorst

Voor het nieuwe jaar heb ik maar één voornemen: vaker boos worden. Het is een paradoxale opgave, omdat het verlies van controle kenmerkend is voor woede. Het is net zo'n onmogelijke opdracht als je moedwillig ontspannen of actief gaan slapen.

Je kunt je wel voornemen om boos te blíjven. Omdat woede voortstuwt bijvoorbeeld. Geen Mozart zonder Jack the Ripper, zei Camilla Paglia. Genialiteit komt volgens haar voort uit dezelfde mannelijke agressie die redeloos geweld voortbrengt. Dat is ook de boodschap van de reclame met die twee baby’s. De ene ligt rustig te slapen, de andere kijkt kwaad de camera in. Na een paar seconden verschijnen de onderschriften. De engel heet John Smith, de getergde Bill Gates. Stay angry, luidt de slogan. Je kunt ook boos willen blijven omdat verwatering van de haat verraad inhoudt. Ik herinner me het aangrijpende relaas van een Zuid-Afrikaan van wie beide ouders waren vermoord door het apartheidsregime. Vrienden raadden hem aan om in therapie te gaan. Maar hij weigerde elke hulp. Hij wilde geen vrede krijgen met zijn lot. Hij wilde niets vergeten en niemand vergeven. Een gelukkig mens worden stond voor hem gelijk aan zijn ouders in de steek laten. Was het Brecht die een personage liet zeggen: boos worden is makkelijk, boos blijven is de kunst? Ik word al niet zo makkelijk boos, laat staan dat het me lukt om boos te blijven.

Het wordt nog doller omdat ik vaker boos wil worden om die woede vervolgens onder controle te houden. Ik wil boos worden om aan alle tot woede geneigde mensen te laten zien dat hun ongetwijfeld terechte agressie niet vanzelfsprekend hoeft te leiden tot complottheorie
ën en andere denkluiheden. Ik wil boos worden om alle tot woede geneigde mensen te laten zien dat zelfs als je boos bent, het zinnig is om naar andere mensen te luisteren en je kritiek te doseren omdat alleen dan een interventie in het debat effect kan sorteren. Ik wil boos worden en toch blijven denken om tot woede geneigde mensen voor eens en altijd het argument uit handen te slaan dat stelt dat ik makkelijk praten heb omdat ik niet boos ben.

In de politieke theatergroep waarin ik vroeger speelde was dat een terugkerend verwijt. ‘Jij bent niet echt boos. Voor jou is alles een spelletje.’ Dat ik wel tegen onrecht ben en begrijp dat veel mensen alle reden hebben om boos te zijn en daar mijn mening op baseer en die mening zo wil laten horen dat hij gehoord wordt, deed er niet meer toe. De reinheid van het motief was belangrijker dan de spitsvondigheid van de presentatie.

Het is me nog niet gelukt, dat boos worden, in de eerste dagen van het nieuwe jaar. Dat is des te pijnlijker omdat anderen wel goed in staat bleken mijn goede voornemen ten uitvoer te brengen. Ze waren zelfs kwaad dat er geen grote ongelukken gebeurd waren tijdens de millenniumwisseling en klaagden dat er uit voorzorg te veel geld over de balk gesmeten is. Geld dat natuurlijk veel beter besteed had kunnen worden aan mismaakten en misdeelden in de derdewereld of in eigen land. Hier spreekt het prototype van de boze mens: het is nooit goed of het deugt niet. Ik heb nog veel te leren in het nieuwe jaar.