De handdoek

Hilhorst


De pers is in de ban van Peper. Hij is niet weg te slaan uit de kolommen van de krant en hij teistert het beeldscherm door zelf in spijkerblouse in beeld te verschijnen — de ostentatieve vrijetijdskleding moet bewijzen dat hij ‘gewoon’ op vakantie en zich lekker aan het ontspannen is — of onderwerp te zijn van verontwaardigde commentaren. Volgens PvdA-prominent Joop van den Berg heeft de journalistieke hausse over de integriteit van politici alles te maken met het verdwijnen van politieke tegenstellingen. Na de verdamping van de ideologische strijd rest politieke journalisten niets anders dan zich te storten op de eerlijkheid van politici. Te vrezen valt dat Peper niet het laatste slachtoffer blijkt van deze klopjacht. Van den Berg suggereert dat als er wel groot ideologisch nieuws was, de journalistiek zich daarop had gestort. IJdele hoop, want er was afgelopen weken groot nieuws.


In een rapport van de Teldersstichting getiteld Groei, inkomensverdeling en economische orde begraaft de denktank van de VVD formeel de neo-liberale revolutie. Het mist de pathetiek van de bundel Alles moest anders waarmee linkse wereldverbeteraars afscheid namen van hun illusies, maar is niet minder resoluut. Net als de linkse spijtoptanten blijven ook de liberalen ogenschijnlijk vasthouden aan hun idealen. Ze blijven voorstander van een zich uit het maatschappelijk leven en de economische orde terugtrekkende staat. Ze blijven afgunstig kijken naar de voorspoed van de Verenigde Staten en impliceren zo dat economische groei de enige goede graadmeter is van het beleid. Ze geloven alleen niet langer dat hun programma in Nederland succes kan hebben. Nederlanders willen nu eenmaal geen grote inkomensverschillen. Ze willen niet werken tot ze erbij neervallen, en als de overheid het mes zet in collectieve arrangementen als de ziektewet en de WAO worden deze via de CAO-onderhandelingen collectief gerepareerd. Van een toename van flexibiliteit of een verbetering van de werking van de arbeidsmarkt is daardoor geen sprake.


De auteurs van het rapport stellen dat er nog maar twee opties overblijven: of met harde wettelijke maatregelen deze reparaties voorkomen of accepteren dat de economische orde niet radicaal veranderd kan worden. Ze erkennen dat de eerste optie met liberalisme niets van doen heeft. Ze noemen deze variant verlicht despotisme, omdat de dynamiek van de arbeidsmarkt alleen vergroot kan worden als het recht op vereniging en de contractvrijheid krachtdadig worden ingeperkt. Er zit dus niets anders op dan afscheid nemen van liberale stokpaardjes als de afschaffing van het minimumloon (de laagste CAO-schaal is nu al hoger dan het wettelijk minimum) en het algemeen verbindend verklaren van CAO’s (dat leidt alleen tot een versterking van de positie van de vakbonden).


De neo-liberalen gooien de handdoek in de ring. De Britse filosoof Michael Oakeshott zei het al: de vrijemarktideologen zijn even hoogmoedig als de staatssocialisten. Ze profeteren andere middelen, maar delen de hoogmoed dat ze de samenleving naar hun hand kunnen zetten. Dat de heilsprofeten van de markt hun echec nu toegeven, is voor de politieke discussie van de komende jaren van eminent belang. Toch wordt in Het Parool en de Volkskrant in het geheel geen melding gemaakt van het rapport. In andere dagbladen was het een klein berichtje achter in de krant. De bonnen van Peper en consorten vinden journalisten nu eenmaal opwindender dan de ideologische bronnen waaruit politici putten. Leve de vrije pers. Leve de waakhond.



PIETER HILHORST