Hillary: de film

Uiteindelijk zouden maar weinig Amerikanen de film zien: het Federal Election Committee, het equivalent van de Nederlandse Verkiezingscommissie, verbood uitzending van de film op de televisie op de grond dat het hier geen documentaire betrof, zoals Citizens United beweerde (‘een film die in veertig interviews het eerste en laatste woord heeft over de Clinton-schandalen!’), maar een politieke boodschap. En volgens de campagnefinancieringswet, de zogeheten McCain-Feingold-wet, is het bedrijven en vakbonden verboden zich via tv-uitzendingen in het politieke debat te mengen in de aanloop naar een presidentiële verkiezing. Wel werd de film vertoond in zes bioscopen, is hij op YouTube te bekijken en op dvd verkrijgbaar.

Hoewel Clinton inmiddels als minister van Buitenlandse Zaken de wereld rondreist, is de film toch weer in het Amerikaanse publieke debat opgedoken. Aanleiding is dat Citizens United het verbod van destijds voor het hooggerechtshof heeft aangevochten. Vorige week woensdag hield het hof een hoorzitting over de zaak, die maar liefst anderhalf uur duurde – langer dus dan het gebruikelijke uur, een indicatie dat het hof groot belang hecht aan de zaak.
De hamvraag: hebben bedrijven en vakbonden hetzelfde recht op vrije meningsuiting als gewone burgers? Dit is vooral zo belangrijk omdat in de Verenigde Staten het doen van campagnedonaties ook valt onder de uitoefening van dat grondrecht, het First Amendment. De McCain-Feingold-wet gaat er nadrukkelijk vanuit dat bedrijven dit recht niet hebben: bedrijven zijn economische organisaties met een aparte status in het rechtsverkeer, waardoor ze over aanzienlijk meer kapitaal beschikken dan burgers – en dat mogen ze niet aanwenden om politieke invloed te verkrijgen.
Sinds 2006 zijn vijf van de negen rechters van het hof benoemd door Republikeinse presidenten (Reagan, Bush senior en junior). Tijdens de hoorzitting bleek al dat juist deze vijf rechters weinig sympathie hebben voor de beperkingen die McCain-Feingold oplegt aan bedrijven. Het lijkt dan ook vast te staan dat Citizens United op enigerlei wijze een overwinning gaat boeken.
Hoe groot de implicaties van de Citizens United-zaak precies zullen zijn, hangt af van de uiteindelijke keuze van het hof (voor het einde van dit jaar) voor ofwel een enge óf een brede uitspraak. Wordt het een enge uitspraak, bijvoorbeeld dat Hillary: The Movie niet verboden had mogen worden omdat het wél een documentaire was, dan blijft McCain-Feingold intact. Maar wordt het een brede uitspraak die McCain-Feingold terugdraait, dan kunnen bedrijven zich in de toekomst nadrukkelijk gaan mengen in het verkiezingsproces. En gaat geld een nog grotere rol spelen in de Amerikaanse politiek.