TELEVISIE: Van Bihar tot Bangalore

Historische sensatie en Kuifje

Twee reisprojecten met beproefde gidsen. Jelle Brandt Corstius naar India. Hans Goedkoop naar Nederlands Gouden Eeuw. Met de laatste doorkruisen we op zoek naar ‘toen’ de toenmalige Republiek van Boertange tot Vlissingen, en komen soms daarbuiten, zoals in Friedrichstadt waarheen remonstranten vluchtten na de overwinning van de orthodoxie.

Dat is meteen een sterk punt van De Gouden Eeuw. De serie morrelt aan algemeen bekende noties (verdraagzaamheid, gewetensvrijheid) door de weerbarstigheid van de toenmalige werkelijkheid te tonen. Want in die jonge staat, die zichzelf moest uitvinden en vormgeven, mochten aanhangers van religieuze denominaties aller landen een toevlucht zoeken (prachtige beelden uit de Amsterdams-Portugese synagoge), tegelijk zocht een deel van de autochtone arminianen zijn heil in Sleeswijk-Holstein vanwege onvrijheid onder Gomarus’ preciezen. Die waren volgens een zeventiende-eeuwse politieke prent niet alleen winnaar door het gewicht van Calvijns geschriften, ook door het toegevoegde zwaard van Maurits. Dat in een andere aflevering in de vorm van beulsbijl ook nog eens de bejaarde Van Oldenbarnevelt onthoofdde vanwege conflict over centraal gezag versus gewestelijke autonomie. Dat de raadpensionaris sinds 1954 een standbeeld heeft, maar achteraf en niet bij zijn schavot op het Binnenhof, is om te voorkomen dat de Oranjes jaarlijks pijnlijk met hun toenmalige tegenstrever geconfronteerd worden. Zo werkt geschiedenis eeuwen door, in kleine en grote zaken.

Dat is een ander fundament van de serie: steeds worden parallellen tussen toen en nu getrokken (verstedelijking, crisis, immigratie, globalisering) die actualiteitswaarde beogen – en vaak bereiken. Goedkoop spreekt deskundigen, van premier tot romancier, van archivaris tot nazaat. De één een beter verteller dan de ander; soms spontaan, soms net te veel toneelstukje met gespeelde verbazing. Maar altijd op zoek naar de ‘historische sensatie’, naar het besef dat het zich daar en toen écht afspeelde met mensen die anders waren maar ook net als wij – en die sensatie soms ook werkelijk bereikend. Nuttig en levendig project, extra nodig vanwege afgebrokkeld geschiedenisonderwijs.

En dan is er Jelle, ontdekkingsreiziger die na Rusland India koos, laverend tussen respectvol cultuurrelativisme en mensenrechtengeloof. Als altijd participeert hij, dansend op de godenbruiloft tussen Shiva en Parvati, een draadje door neus en keelholte halend om zich pijnlijk te zuiveren, marihuanadrank en vervuild Ganges-water drinkend. En dat voor iemand die nog net niet zegt ‘als ik het woord spiritualiteit hoor, trek ik mijn pistool’. Al deze voorbeelden uit aflevering 1 en ondanks fraaie scènes (wetenschapper die de gigantische Ganges-verontreiniging meet, er om geloofsredenen toch in gaat zwemmen, maar dan in het midden waar minder stront en as wordt gemeten, om met bulderlach toe te geven dat juist daar de dode zwangere vrouwen en baby’s worden gedumpt, die niet gecremeerd mogen worden) werd het me soms iets te veel Kuifje onder de inboorlingen. Om diep onder de indruk te raken van de andere aflevering die ik zag. Daarin verdedigen jongeren overtuigd het gearrangeerde huwelijk; probeert een geheim commando(!) met gevaar voor eigen leven juist jongeren te beschermen tegen hun familie met moordplannen vanwege hun liefdeshuwelijk; wordt de relatie tussen dit geweld en het kastenstelsel duidelijk gemaakt; het dalend aantal geboorten van meisjes verklaard; het gruwelijk lot van veel meisjes en vrouwen getoond. Om te eindigen met hoop in de vorm van een weeshuis voor te vondeling gelegde of weggegooide meisjes. Heftig en indrukwekkend.


Van Bihar tot Bangalore, VPRO, acht delen, zondags, Nederland 2, 20.20 uur, vanaf 2 december. Welkom in de Gouden Eeuw, Z@pp, acht delen, zondags, Nederland 3, 18.30 uur, vanaf 9 december. De Gouden Eeuw, NTR/VPRO, dertien delen, dinsdags, Nederland 2, 20.30 uur, vanaf 11 december