De puberale act van Rob Muntz

Hitler-drama

Belachelijk, puberaal, bijna fascistisch, zo luiden de reacties op de Hilter-act van Rob Muntz in het tv-programma ‘Waskracht!’ Inmiddels zijn Muntz en zijn cameraman Paul Jan van de Wint door de VPRO op non-actief gesteld. Muntz: ‘Het leek wel een volkstribunaal.’

ER HEERST IN het bange jaar 2000 een soort verontwaardigingskoorts in Nederland. De natie verkeert in voortdurende staat van extreme prikkelbaarheid. Kalmte heeft plaatsgemaakt voor een soort permanente agitatie, als verkeerde het Koninkrijk in de onzalige periode van die gevreesde overgang waarover je wel eens in de damesbladen leest. Regelmatig stuiten we op voorbeelden van een razend om zich heen slaande verontwaardigingsgolf, waarbij de proporties geheel uit het oog worden verloren om maar zo ruim mogelijk baan te kunnen geven aan een schrikwekkende dambreuk van jarenlang discreet opgekropt onbehagen. Het fatwa-gehalte in het publieke discours is sinds mensenheugenis niet zo hoog geweest.


Ga maar na: Paul Scheffer schrijft op de opiniepagina in NRC Handelsblad zijn zoveelste uitgewogen, naar vertrouwd schefferiaans recept opgesteld enerzijds/anderzijds-stuk over de multiculturele samenleving, en waar normaal gesproken dan twee ingezonden brieven en anderhalve e-mail zouden volgen, barst er nu opeens een Balkan-achtig pandemonium van inter-etnisch onbehagen los. Ajax ontslaat Jan Wouters om iets wat de club al een jaar lang doet: verliezen. Harry Mulisch schrijft een fraai boekenweekgeschenk en Freek de Jonge wil het gelijk in brand steken.


De verontwaardigingskoorts gaat zelfs niet voorbij aan ’s lands vermaarde vrijdenkersbastion, de VPRO. Het was verleden week donderdag spitsroeden lopen voor Rob Muntz en Paul Jan van de Wint, programmamakers van het tv-programma Waskracht!, toen ze tijdens een speciale ‘plenaire vergadering’ in de kantine ter verantwoording werden geroepen door het voltallige personeel van de VPRO. ‘Het leek wel een volkstribunaal’, aldus Muntz. ‘Er zaten tweehonderd man met vuur in hun ogen. Het ontbrak er nog maar aan dat er met rotte eieren en tomaten werd gegooid.’ Tal van VPRO-kopstukken, onder wie Cherry Duyns en Wim Kayzer, eisten op hoge toon het onmiddellijke congé van de twee onverlaten in wier handen het aanzien van hun geliefde omroep slijk was geworden. Steen des aanstoots was een Hitler-persiflage in de straten van Wenen, waarmee Muntz op geheel eigen wijze inhaakte op het Haider-syndroom. In het item zag men Muntz in korte broek en met Hitler-snor paraderen door de Weense binnenstad, het nieuwe Oostenrijk groetend met een krachtig ‘Sieg Haider’, terwijl hij onder meer zwarte ballonnetjes, gevuld met ‘Zyklon-B’ uitdeelde. In een Weense konditorei bestelde hij met overtuigend hitleriaans volume een kop koffie en een Sachertorte (‘Schnell mal oder ich ergasse sie alle!’), deed diverse malen een John Cleese-achtig Hitler-loopje en liet zich ook nog even in een koetsje rondrijden.


Subtiel was anders en goede smaak was ver te zoeken — maar daarvoor zijn de programma’s van Muntz en zijn vaste regisseur Van de Wint dan ook niet bedoeld.


‘Spiegelen is het enige trucje dat ik ken’, heeft Muntz weleens gezegd, en daar maakt hij dan ook maximaal gebruik van. Hij viel voor het eerst op toen hij twee jaar geleden uitgedost als Willibrord Fréquin de gewezen koppenjager van de KRO op fréquinsiaanse wijze begon te stalken. Fijnbesnaard was anders, effectief was het wel. Later deed hij hetzelfde met Emile Ratelband, die hem op Schiphol voor het oog van de camera een knietje gaf. Hoogtepunt was zijn optreden in het epicentrum van de Amerikaanse bible-belt, waar hij gekleed in lichtgevend blauw pak en dito gekleurde haren in de huid van een Nederlandse mediadominee kroop. EO-directeur Andries Knevel ontving honderden brieven van verontruste kijkers uit Amerika met de vraag of hij zijn collega Muntz kende en of de VPRO inderdaad een Nederlandse domineesomroep was.



EN NU DUS HITLER. Niet geheel van relevantie ontbloot, zou je zeggen, nu vrijwel geheel Nederland Oostenrijk in de ban heeft gedaan. Onmogelijk kan worden ontkend dat de schim van Hitler de afgelopen maanden permanent door Oostenrijk heeft rondgetrokken. Muntz gaf daar op geheel eigen wijze vorm aan, met een stukje absurdistisch straattheater dat zo uit Monty Python had kunnen komen. Het zag er zo burlesk en Hollands-boertig uit dat je je nauwelijks kon voorstellen dat iemand er geshockeerd door zou raken.


Dat liep dus anders. In hun VPRO-programma Het blauwe licht spraken Anil Ramdas en Stephan Sanders schande van Muntz’ optreden. Belachelijk, vonden zij het, irrelevant schuifdeurentoneel, puberaal, gewoon niet leuk, bijna fascistisch. De VPRO-directie maakte onmiddellijk na die uitzending van Het blauwe licht een knieval en bood haar excuses aan voor het programma, dat ‘niet in deze vorm had mogen worden uitgezonden’. In de Volkskrant sprak VPRO-opperhoofd Jan Blokker schamper over de strapatsen van Muntz. Bij Zo is het… werden vroeger tenminste nog echt taboes opengebroken, mijmerde de veteraan der Hollandse satire.


Tijdens de ingelaste noodvergadering toonden de VPRO-collega’s zich vooral geshockeerd over het onderdeel waarin Muntz tijdens zijn act werd gefilmd terwijl op de achtergrond drie orthodoxe joden passeerden, het onderdeel waarover ook Het blauwe licht-duo was gevallen. Plotseling heette het dat Muntz ‘joden had opgejaagd’. Regisseur Van de Wint verzekerde dat daar geen sprake van was geweest. De drie bewuste passanten hadden alleen de camera gemeden omdat het sabbat was. Door de cameravoering was alleen de suggestie gewekt.


Deze uitleg mocht echter niet baten. Voorgegaan door Eelco Meuleman, eindredacteur van Hanneke Groentemans zondagmiddagshow, eiste een overweldigende meerderheid van het VPRO-personeel per direct beëindiging van de werkzaamheden van het Waskracht!-duo. De meute dreigde eerst ook de hoofden van Waskracht!-eindredacteur Hans Flupsen en van hoofdredacteur Hans-Maarten van den Brink te willen zien rollen. Voor de zoveelste keer dreigde een paleisrevolutie. Maar uiteindelijk nam men genoegen met de mededeling van de leiding dat Muntz en Van de Wint onverwijld van het zendprogramma zouden worden afgevoerd.


Hetgeen geschiedde. Het Waskracht!-duo is op non-actief gesteld en als hun jaarcontract straks afgelopen is, zijn zij waarschijnlijk transfer-vrij. Jongerenomroep BNN van Bart de Graaff toonde reeds belangstelling. ‘We kunnen straks overal naartoe’, weet Muntz. ‘Alleen is het verdomd jammer, want wij horen toch bij de VPRO, wij zijn de VPRO, maar dan wel in de traditie van Anton Constandse, en niet de VPRO van de politiek-correcte dominees van tegenwoordig. Ik heb ondertussen al meer dan tweehonderd e-mails binnengekregen over de Hitler-show. Vijftig procent spreekt schande van mijn optreden, de andere helft zegt te hebben genoten. Er zijn zelfs mensen die hun VPRO-lidmaatschap willen opzeggen als ze ons op straat zetten. Dan hebben we toch een goed programma gemaakt, denk ik dan.’


Het meest ironische van alles is wel dat de tegenstanders van Muntz precies dezelfde termen hanteren die ze vroeger bij de VPRO in vloedgolven tegelijk binnenkregen als Sjef van Oekel en Fred Haché weer eens op het scherm waren geweest. Maar die kwamen toen allemaal van buiten. Nu is het intern. ‘Ain’t it funny how the time goes’, zong Chet Baker al.