Opheffer

Hoe overtuig ik Bin Laden?

Toen ik studeerde, kregen we wel eens een tekst met de vraag: «Wat staat hier?» Het waren de jaren zeventig. Sartre was net uit, Foucault was in, net als Wittgenstein, van Derrida hadden nog maar enkelen gehoord, Chomsky was verplicht.

«Er staat niet wat er staat», zeiden wij.

Wij leerden interpreteren. En ook hoe gevaarlijk dat was. We leerden dat er verschillende scholen waren. Ik behoorde tot de school: «Zoek er niets achter, er staat wat er staat.» We onderzochten oppervlaktestructuren en dieptestructuren: «Woedende dromen sliepen groen». Het klopte en het klopte niet.

Tegenwoordig vraag ik me vaak af wat er staat. «De islamitische godsdienst is onmenselijk.» Ik kan dat aan tonen, met voorbeelden, adstrueren met literatuur — en het is een uitspraak die ik meende veilig te kunnen doen.

Dat blijkt niet zo te zijn. Ik moet nu vragen: «Welke islamitische godsdienst?» Ik mag niet generaliseren («dat had je toch vroeger geleerd?») Mijn wedervraag is: hoe kan ik weten dat er verschillende islamitische godsdiensten zijn? Hoe weet ik hoe die in elkaar zitten? Als de ene islamitische godsdienst verschilt van de andere, waarom noemen ze zich dan allemaal islamieten? Ze baseren zich op de koran — dat doe ik ook. Blijkbaar zijn er groepen die die koran anders interpreteren, en dat geeft verschillende opvattingen, maar dat doet volgens mij niets af aan de uitgangspunten. Welke interpretatie deugt? En hoe weet ik dat? En als ik dat niet weet, waarom zeg ik dan iets verkeerd wanneer ik beweer dat de koran onmenselijk is? Ik krijg daar de laatste tijd geen bevredigend antwoord op.

Het vreemde is: als ik iets lees over Bin Laden en de koran, dan kan ik dat meestal onmiddellijk begrijpen. Net zoals ik die fundamentalistische gereformeerden onmiddellijk begrijp. In de bijbel staat: «Gij moogt niet onaneren». Dan moet gij dat ook niet doen. Dat is allemaal helder en duidelijk. Koran en bijbel worden via die logische redeneringen gelezen. Als in de bijbel staat: gij zult niet doden, dan moet u dat ook niet doen. Als verderop staat: gij moogt alleen doden voor de goede zaak, dan moet je dus uitzoeken wat de goede zaak is. Dat is meestal: het verspreiden van de bijbel zelf. Wie, zoals ik, de bijbel en de koran als boeken van levensbeschouwing afwijst, doet dat omdat hij iets beters heeft gevonden. Bijvoorbeeld: de rechten van de mens. Ik vind die beter omdat ik niet in Allah of in God geloof. Maar dat doet niets af aan het feit dat Bin en ik, naast elkaar gezeten in de studiebanken, waarschijnlijk dezelfde opvattingen zouden hebben over het interpreteren van een tekst.

Vermoedelijk zou ik zijn opvatting delen dat je de koran letterlijk moet nemen, want nergens staat: neem wat hier staat niet letterlijk en handel naar eigen inzicht. Als Bin zou zeggen, wijzend in zijn koran: «Kijk, hier staat dat joden en christenen eigenlijk ongelovigen zijn, en hier staat dat je alle ongelovigen mag doden, dan betekent dat dat ik jullie, joden en christenen, en jou, Opheffer, zelfs atheïst, gewoon mag doden», dan zou ik zeggen: «Ja, dat staat er.»

Natuurlijk werp ik tegen dat de koran in een andere tijd is geschreven, dat de koran destijds misschien zijn nut had maar nu niet meer. En natuurlijk zou ik ook zeggen dat je christenen moeilijk «ongelovig» kunt noemen. Maar Bin zou dan makkelijk terugslaan door te zeggen dat nergens in de koran staat dat de koran maar dertig jaar geldt, en ook staat nergens dat christenen eigenlijk wel in Allah geloven. En ik zou dat weer met hem eens zijn. Het probleem is dus: hoe overtuig ik Bin ervan dat de rechten van de mens beter zijn (voor alle mensen) dan de bijbel en de koran?

Ik denk dat ik dat niet kan.