Commentaar: Tentoonstelling Nederland-Duitsland

Hollandse bescheidenheid

De prestigieuze verzoenings tentoonstelling Zimmer frei: Nederland-Duitsland na 1945 blinkt niet uit in visie op de relaties tussen beide volkeren. Een politiekever? Een etalage met Duitse producten? Een benzinepomp? Clichés en vooroordelen over en weer passeren de revue, maar het verband met echte mentaliteitsverschillen tussen Duitsers en Nederlanders blijft vaag. Veelzeggender was de opening van de tentoonstelling, afgelopen vrijdag in het Rijksmuseum. Vooral in vergelijking met de opening van dezelfde tentoonstelling in het historisch museum in Bonn, verleden jaar. De video-opnamen van beide presentaties zouden een welkome aanvulling bieden op de collectie van Zimmer frei. Het zal niemand verbazen dat de Duitsers in het Bonner Haus der Geschichte hun vijftienhonderd gasten, onder wie koningin Beatrix en president Rau, op 21 november deelgenoot wisten te maken van een grootse, op en top verzorgde ceremonie. Nederlanders doen dat anders. Zullen we het «bescheiden» noemen?

Het Rijksmuseum, vrijdag 16.20 uur, ingang Oost. De genodigden, onder wie aanzienlijke Duitsers en Nederlanders, zijn tien minuten te vroeg en mogen niet naar binnen. Ze hangen wat rond in het donkere halletje (één houten bank) of begeven zich tussen de brommerkoeriers op het plein. De portier merkt beschaamd op dat de Duitse ambassadeur er ook tussen moet zitten. En zo meteen komen al die Amerikanen op gympen naar beneden storten.

16.35 De honderd aanwezige gasten mogen zich tussen de afdalende massa’s naar boven wurmen. Daar is de opening al begonnen, met een filmvoorstelling: derde-generatievideobeelden van Jiskefet en Ederveen over Duits-Nederlandse pijnpunten. De beelden springen en zijn onvolledig. Blijkbaar is de huiskamertechnologie van een museum medewerker aangesproken. De onverstaanbaarheid wordt vergroot door de open zaaldeur en de begroetingsrituelen daarachter.

17.00 De «hoofddirecteur» van het Rijksmuseum, zoals het programma-A4'tje hem noemt, begroet zijn onzichtbare gasten. Het licht blijft op filmzaalvolume.

17.15 Harry Mulisch komt bin nen. Maar niemand kan hem zien.

17.17 Toch maar even vragen of er wat aan het licht kan worden gedaan. Maar de museum medewerkster is niet van de organisatie, zegt ze. Niettemin zal ze kijken of er nog iemand is.

17.20 De Nederlandse publicist/docent/vertaler leest zijn openingsspeech — in het Nederlands. De meeste Duitse gasten weten niet van een vertaling, die op het tafeltje in de hal ligt. Maar die hadden ze toch niet kunnen lezen. De Duitse ambassadeursvrouw houdt zich kranig.

17.25 De technici zijn van huis gehaald: spotlight en microfoon van de spreker gaan uit. Maar het zaallicht gaat aan! Harry Mulisch veert op. Twee minuten later is de oude situatie hersteld.

17.30 Optreden van De Toffe Mof. Zelfs de taal waarin de performance plaatsvindt, is niet duidelijk.

19.40 Volgens de folder zijn er nu «Verfrissingen op de Voorhal». Het dak op.