Toneel

Hommage aan Hannelore

Toneel: Hannelore Kohl: Ich verbrenne von innen van Johann Kresnik

Hannelore Kohl loopt radeloos rond de tafel in een gouden pyjama. Ze rommelt met afscheidsbrieven en neemt wel twintig keer een gifbeker in de hand, drinkt uiteindelijk en valt dood neer. Zo begint de eerste scène uit het theaterstuk Hanne lore Kohl: Ich verbrenne von innen dat onlangs in Ludwigshafen, de Heimat van oud-bondskanselier Helmut Kohl, werd opgevoerd. Even later copuleert een wel zeer corpulente Kohl in onderbroek tussen de dossierordners.

Helmut Kohl heeft in de kleine deelstaat Rijnland-Pfalts nog altijd een trouwe aanhang. In de jaren zeventig boekte de kanselier van de Duitse eenheid er zijn eerste politieke successen als minis ter-president. In diens geliefde thuisbasis Ludwigshafen is de status van «ewiger Kanzler» ook na zijn nog altijd onopgeloste zwartgeldaffaire ongebroken. Na de tragische zelfmoord van zijn vrouw Hannelore in 2001, op 68-jarige leeftijd, werd in de stad een promenade naar haar vernoemd. De stad wil hem nu het ereburgerschap verlenen.

Het kleine Theater im Pfalzbau heeft zich met de opvoering van het stuk van de Oostenrijkse regisseur Johann Kresnik in Ludwigs hafen dan ook heel wat op de hals gehaald. In het hol van de leeuw, een bolwerk van de christen-democraten, is zulke theaterkunst namelijk niet door iedereen gewenst. De burgemeester van Ludwigshafen, Eva Lohse (CDU), noemt het stuk «afschuwelijk en smakeloos». De lokale CDU-voorzitter Josef Keller liet weten dat «hier de waarde van de mens met voeten werd getreden». Dit is de zwaarste kritiek die een theaterman überhaupt kan krijgen. In het eerste artikel van de Duitse grondwet staat namelijk dat «menselijke waarde onaantastbaar is». De reactie van Kohl zelf was kort en krachtig. In een fax repte hij van «een erbarmelijk misbruik van de artistieke vrijheid». Maar ook in de media regent het kritiek. Vooral de Bildzeitung, waar Kohl-hagiograaf Kai Diekmann de scepter zwaait, trompettert tegen Kresnik: «Es hat das intellektuelle Niveau von Nackt filmchen und den Tiefgang der ‹Teletubbies›.» In Europa’s grootste krant krijgt ook de politicoloog en Kohl-vriend Arnulf Baring gelegenheid het stuk te veroordelen. «Vulgair en een uitwas van Duitse decadentie», aldus de emeritus professor. In lezersbrieven in de plaatselijke krant van Ludwigs hafen is opgeroepen het stuk te boycotten, te verstoren of het libretto te verbranden.

Regisseur Kresnik staat al dertig jaar bekend om zijn provocatieve dansopvoeringen. Hij wilde de zelfmoord van de eenzame Hannelore Kohl in 2001 niet doodzwijgen, maar juist dramatiseren. Hannelore leed aan een geheimzinnige ziekte, een lichtallergie, en kon kort voor haar dood haar eigen, verdonkerde huis niet meer verlaten. Haar tragische heengaan werd in Duitsland echter ook in verband gebracht met de dominante gestalte van Helmut. Hannelore had heel haar leven in dienst van haar man gestaan, nooit trad ze op de voorgrond. Ze leefde letterlijk en figuurlijk in de schaduw, tot ze stierf. Toen had iedereen opeens interesse in het verborgen leven van de fragiele vrouw. De programmeur van het theater in Ludwigshafen, Jörg Fischer, snapt er ondertussen niet veel van: «Dit is veel meer een hommage aan Hannelore, die al tijd in de schaduw van de dominante Helmut heeft gestaan. De feministische regisseur gaat juist altijd heel fijn en fair met vrouwen om.» Na de première in het theater van Bonn werd het stuk door het publiek overigens met minutenlang applaus begroet.

Op 11 en 19 februari in Theater Bonn, www.theaterbonn.bgp.de