Buitenlands nieuws Peking

Honderdvijftig miljoen boeren op drift

PEKING – Honderdvijftig miljoen mensen. Bijna tien keer de bevolking van Nederland, de helft van die van Amerika, en volgens een ruwe schatting het aantal Chinese boeren dat op drift is geraakt. Honderdvijftig miljoen van de negenhonderd miljoen boeren van de Volksrepubliek zijn naar de steden getrokken. En dit is nog maar het begin van de grootste volksverhuizing aller tijden.

De oorzaak van deze megamigratie is dezelfde als overal elders in wat vroeger de Derde Wereld heette: er is op het platteland te weinig werk, en het loon is niet naar werken. Het bezegelt het politieke failliet van de communistische revolutie van 1949. Dat Mao Zedong toen aan de macht kon komen, dankte hij aan een massale boerenopstand. Tegenwoordig staan de boeren op de sociaal-economische ladder op de laagste sport, waar hun stem niet wordt gehoord en hun rechten niet bestaan.

Ze hebben zelfs niet het recht om hun geluk elders te beproeven. Dat volgt uit het systeem van de hukou , een identiteitspapier dat de mensen bindt aan hun geboortegrond. Het is bedoeld als een manier om de boeren onder controle te houden en de steden af te schermen tegen een destabiliserende invasie vanuit het platteland. Wie toch naar de stad trekt, is een illegaal in eigen land en verliest zijn rechten voor zichzelf en zijn gezin.

In de praktijk is die migratie niet tegen te houden. Voorlopig is het platteland een onuitputtelijk reservoir van spotgoedkope arbeidskrachten, waar de steden niet meer buiten kunnen. Zonder deze migranten geen bouwvakkers, horecapersoneel, dienstmeisjes of arbeiders in de sweat shops . Voor de nederigste banen zou niemand meer gevonden kunnen worden.

Van tijd tot tijd maken razzia’s schoon schip. Even later zijn de illegalen weer terug om hun plaats te hernemen in een economie waarin ze onmisbaar zijn geworden. De economische liberalisering vraagt echter om steeds grotere mobiliteit.

Steeds meer blijkt dat de markteconomie die China heeft omhelsd, onverenigbaar is met de maoïs tische controlemaatschappij. De aankondiging van een gelei delijke afschaffing van het hukou-systeem kwam dan ook niet onverwacht. Boeren zouden voortaan naar kleine en middelgrote steden mogen verhuizen om daar legaal een nieuw bestaan te beginnen. Intussen zouden er voor de overtollige boeren honderden steden gebouwd moeten worden, hoewel niemand zei hoe dat moest worden betaald.

Deze ingrijpende koerswijziging blijkt nog geen uitgemaakte zaak. Kort geleden zei een hoge veiligheidsautoriteit dat er geen sprake was van veranderingen in het hukou-systeem. De angst dat anders onbeheersbare krachten worden losgemaakt, is immers levensgroot.

Nu al heeft men de handen vol aan het onderdrukken van sociale rebellieën in de stad en op het platteland. Arbeiders protesteren omdat ze op straat worden gezet of omdat hun wachtgeld of hun pensioen niet meer wordt uit betaald. Boeren komen in opstand tegen corrupte partij bazen die hen uitknijpen tot op het bot.

Nu China lid is van de Wereld handelsorganisatie neemt de concurrentie toe en prijzen buitenlandse landbouwproducten de Chinese uit de markt. Steeds meer staatsbedrijven zullen sluiten en steeds meer boeren geen werk meer vinden. De komende jaren worden in de steden nog eens honderdvijftig miljoen boeren verwacht. Zoveel bouwvakkers, obers en dienstmeisjes heeft zelfs China niet nodig.