Geef WAO’ers een coach

Hoofdcommentaar

Negen jaar na de zomer van Kok is de wao nog altijd een open zenuw voor de Haagse politiek. Na een daling van het aantal wao’ers tot onder de 900.000, medio 1997, is het aantal arbeidsongeschikten inmiddels opgelopen tot 912.000, waarmee het niveau is bereikt van 1990, het jaar voor de reeks wao-ingrepen van Lubbers en Kok.

Bij het bekend worden van die cijfers tuimelden de politieke paniekreacties over elkaar heen. Er moest strenger worden gekeurd (staatssecretaris Hoogervorst), mensen die om psychische redenen arbeidsongeschikt werden verklaard, moesten niet langer in de wao terechtkomen (cda/ vvd). Dat dat onzin was – je kunt net zo goed mensen met blauwe ogen het recht op uitkering ontzeggen – doet er weinig toe. Duidelijk was dat de afgelopen tijd dezelfde mix van ingrediënten ontstond die er in 1991 toe leidde dat wao’ers eerst werden neergezet als ´aanstellersª en vervolgens op hun uitkeringen werden gekort.

De afgelopen week is gebleken dat het allemaal nogal meevalt. Staatssecretaris Hoogervorst heeft een plan van aanpak gepresenteerd waarin de sectoren die de meeste nieuwe wao’ers leveren, de gezondheidszorg, het onderwijs en de politie, extra worden aangesproken op hun arbeidsomstandighedenbeleid en waarin werkgevers een boete in het vooruitzicht wordt gesteld als zij te veel mensen bij de wao-loketten afleveren. Het cda en de vvd, die al maanden liepen te konkelfoezen over een eigen ´veel hardereª aanpak, zijn uiteindelijk met niets meer gekomen dan dat mensen die minder dan 35 procent arbeidsongeschikt worden verklaard, geen wao-uitkering meer zouden moeten krijgen.

Daarmee is de druk natuurlijk niet van de ketel. Hoogervorst wint er hooguit wat tijd mee. Het gaat economisch voor de wind, dus waarom zou je de zaak op de spits drijven? De maatregelen zelf zijn bijna allemaal oude koek. Ietsje meer activiteit van arbo-diensten, terwijl deze clubs nog geen enkel aansprekend resultaat hebben kunnen laten zien. Ietsje meer financiële aansprakelijkheid voor werkgevers, terwijl die hun risico op een verhoogde premie al hebben afgekocht met een premiedempingsverzekering bij een commerciële verzekeraar. Ietsje meer actie van de uitvoerders van de wao. Die zijn echter niet bezig met reïntegratie, maar met keuringen en het verstrekken van uitkeringen, want daarop worden ze nog altijd in de eerste plaats afgerekend. Fantastische resultaten zullen er met dit alles niet geboekt worden. Het plannetje van aanpak heeft alleen maar als functie de politieke onrust de kop in te drukken. Er is geen sprake van analyse. Waarom zijn de nieuwe wao’ers vooral jonge vrouwen? Waarom komen ze vooral uit gesubsidieerde sectoren als onderwijs, gezondheidszorg en politie? Zijn die werkelijk zoveel ongezonder? Of maskeren sectoren die het onverwacht goed doen, zoals de bouw, hun wao-risico door de inzet van veel flexibele krachten? Het valt te vrezen dat dit gebrek aan analyse en aan politieke moed de wao’ers duur zal komen te staan. Als het aantal arbeidsongeschikten verder oploopt en het met de zegeningen van de nieuwe economie wat tegenvalt, zullen zij ongetwijfeld opnieuw en op niet zachtzinnige wijze de rekening gepresenteerd krijgen.

Een bescheiden uitzondering in de voorstellen van Hoogervorst is de mogelijkheid voor de wao’er om met behoud van uitkering te gaan werken. Uit alle onderzoeken naar reïntegratie blijkt dat die alleen succesvol is als het initiatief bij de wao’er zelf ligt, terwijl werkgevers en uitvoerders in de praktijk hun risico ontwijken of afkopen. Zelfs van de mensen die volledig zijn afgekeurd zegt 36 procent op een of andere manier aan de slag te willen en te kunnen. Paradoxaal genoeg is het beleid altijd gericht geweest op die werkgevers en uitvoeringsinstellingen, terwijl de wao’er in het politieke debat altijd de rol van slachtoffer kreeg en – de eerlijkheid gebiedt dat te zeggen – vaak ook met verve speelde. Maar nu er met de privatisering van de arbeidsbureaus een commerciële reïntegratiemarkt ontstaat, ligt hier een kans. Waarom niet een flink deel van die markt georganiseerd rond de enige partij die tot nu toe heeft getoond werkelijk in reïntegratie geïnteresseerd te zijn? Daarvoor is koopkracht nodig. Geef de wao’er dus zijn reïntegratiebudget in handen en laat hem met hulp van een zelf gekozen coach zijn eigen weg zoeken.