Tobclub

Hoofdcommentaar

Nuon wílde naamsbekendheid, Nuon kréég naamsbekendheid. Het Gelderse energiebedrijf dat vorige week de facto de Arnhemse voetbalclub Vitesse overnam, heeft zijn naam voor altijd gevestigd — zij het niet als het eerste echt succesvolle bedrijf op de bijna-geliberaliseerde energiemarkt, maar als monopolist dat door een voetbalgekke directievoorzitter tientallen miljoenen gemeenschapsgeld in een bijkans failliete voetbalclub pompte.


Want, alle aandelen Nuon zijn op dit moment nog in handen van gemeentelijke en provinciale overheden. Het sponsorcontract met Vitesse was afgesloten om in de toekomst, als Nederlanders zélf mogen gaan kiezen bij welk bedrijf ze hun gas en licht betrekken en de energiemarkt volledig geliberaliseerd is, via de voetbalshirtjes vast een zekere bekendheid met ‘het product Nuon’ te genereren. Die keuzemogelijkheid is er nu echter nog niet. Wie in Gelderland woont is al enige jaren aangewezen op Nuon. Dat het bedrijf miljoenen in Vitesse stopte, was voor de Raad van Commissarissen nooit echt een probleem. ‘In het oude Nuon (…) waren we allemaal natuurlijk supporters van Vitesse’, verklaarde Jan Kamminga, in Gelderland commissaris van koningin en Nuon. Maar sinds het energiebedrijf met het oog op de liberale toekomst op overnamepad is, zijn ook inwoners van bijvoorbeeld Friesland, Noord-Holland en delen van Zuid-Holland afhankelijk van de Gelderse onderneming. De Friezen kregen nog een bescheiden bijdrage ter ondersteuning van de voetbalploegen Cambuur en Heerenveen, maar toen Noord-Hollandse en Zuid-Hollandse energiebedrijven aan het conglomeraat werden toegevoegd, hadden clubs als FC Volendam — waar ze ook wel een centje extra kunnen gebruiken —, het Leidse U.V.S. (Uit Vriendschap Saam) of de Opmeerse Grasshoppers het nakijken.


En dat is eigenlijk maar goed ook. Want er is een wezenlijk verschil tussen sponsoring van multinational Philips bij PSV Eindhoven of wereldbankier ABN Amro bij Ajax en monopolist Nuon bij Vitesse. Wie liever niet aan de kosten van een nieuwe spits van PSV bijdraagt, kope een autoradio van Sony. En de Arnhemmer die Ajax de overname van Nicos Machlas nooit zal vergeven, betrekt zijn hypotheek liever bij de fietsende Rabobank dan bij de hoofdsponsor van de Amsterdammers. De Vitesse-hater uit Zuid-Holland daarentegen, heeft geen keus. Door het contract tussen zijn energiebedrijf Nuon en de Arnhemse voetbalclub heeft hij tenminste indirect bijgedragen aan de grootheidswaanzin van (de inmiddels gevallen) Vitesse-voorzitter ‘Keizer Karel’ (Aalbers) en Nuon-baas Tob Swelheim.


Aalbers kreeg zoveel geld los dat hij later niet meer kon terugbetalen, dat inmiddels de voetbalclub, tegen alle officiële KNVB-regels in, zijn onafhankelijkheid vrijwel volkomen aan de sponsor is kwijtgeraakt. Wanneer Vitesse niet in staat blijkt de schulden aan Nuon terug te betalen, zal het energiebedrijf 47,5 procent van de aandelen van de voetbalclub in handen krijgen, becijferde dagblad Trouw. De onafhankelijkheid, die Karel Aalbers een jaar geleden nog zo heilig was, is in feite verloren gegaan. ‘Invloed van je financiële partners is prima, want zonder invloed over en weer kun je niet in deze wereld en dat is ook helemaal niet erg. Maar je moet wel je eigen bedrijf leiden. Onafhankelijkheid is heilig’, zei hij in een interview in september 1999.


Na de onthulling van de miljoenensalarissen van de directeuren van het geprivatiseerde GAK, kwam er vorig jaar na jaren van blinde privatiseerwoede aarzelend enige discussie op gang over nut en noodzaak van de verkoop van overheidsbedrijven aan ‘de markt’. Privatiseren? ‘Nee, tenzij’, vond Ad Melkert van de Partij van de Arbeid opeens, waar VVD-minister Jorritsma sprak van ‘Ja, mits’. Toen bij Londen als gevolg van achterstallig onderhoud aan het geprivatiseerde spoor een trein verongelukte, gingen in Nederland stemmen op om de beursgang van de Nederlandse Spoorwegen nog maar even tegen te houden. En het onzalige idee van een private onderneming die het spoornet beheert, is door het Britse ongeval al helemaal komen te vervallen.


Incidenten zijn kennelijk nodig om tot discussie te komen — al lijkt het wat laat. De Nuon-klucht zou eindelijk een serieuze discussie over de privatisering van overheidsbedrijven op gang moeten brengen. Desnoods met terugwerkende kracht. Over een liberale markt voor gas en licht is inmiddels besloten, en als het aan VVD-minister Jorritsma ligt, zal ook het water binnen afzienbare tijd in handen komen van private ondernemingen. Voordat heel leidingwaterdrinkend Nederland straks bijdraagt aan de sponsorgelden van de Katwijkse Boys, spelend op velden in de waterleidingduinen, zouden eerst de andere privatiseringsprojecten eens goed geëvalueerd moeten worden.


Het is de vraag hoeveel affaires er moeten volgen voordat het debat in Nederland écht op gang komt.



PETER VERMAAS