Menno Hurenkamp

Hoofddoekjes in de sauna

In de sportschool die ik sinds kort bezoek lopen soms meisjes met hoofddoek rond. In de sauna heb ik ze nog niet gezien, maar het is een teken aan de wand dat er naast religieuze verdwazing en familiale onderdrukking meer overwegingen zijn om zo’n ding om je haar te draaien. Was het om Allah of een dictatoriale vader, dan kwamen die meisjes natuurlijk deze lebensbejahende mixed zone niet binnen.

Precies een jaar geleden verbood de Franse regering hoofddoeken op scholen. Ergens moest een grens gesteld worden aan de toenemende claim van moslims op de openbare ruimte, vond men. Het Franse verbod riep veel protest op, maar wat is er sinds de invoering gebeurd ? Het islamitisch verzet tegen de wet beet al snel in het zand. Irakezen gijzelden twee Franse oorlogsjournalisten en eisten als losgeld de afschaffing van het hoofddoekverbod. Met zulke vrienden hadden de Franse moslims geen vijanden meer nodig. 47 leerlingen zijn vervolgens geschorst – waaronder ook drie Sikhs. Zo’n zestig andere leerlingen zijn «vrijwillig» van school gegaan. (Volgens Le Figaro, die put uit nog niet officieel gepubliceerde regeringsevaluaties.) Moslimorganisaties zeggen overigens dat veel meer leerlingen geschorst zijn. Feit blijft dat de wet makkelijk gerealiseerd is – ongeveer zoals hier het rookverbod in de openbare ruimte geruisloos is ingevoerd. De Franse leraren zijn tevreden. Of de positie van de moslimmeisjes in Frankrijk ook verbeterd is, is niet bekend.

Verder worden in België de eerste boetes uitgedeeld voor het rondsjouwen in burka’s. Overigens een wonderlijk fenomeen: 125 euro betalen voor iets wat al een ferme straf is. Maar de conclusie is onvermijdelijk: antireligieuze dwang is in toenemende mate een geaccepteerd middel om samenleven mogelijk te maken. Dat is niet per se verkeerd. Dat burka’s draagster en maatschappij ongelukkiger maken staat vast. Over hoofddoekjes kun je allerlei standpunten innemen. Welk antwoord je ook kiest, neem geen grote historische of filosofische parallel om je argument te staven. Ayaan Hirsi Ali wijst graag op de Verlichting als antwoord op dit soort vragen. Dáár ligt volgens haar immers de oorsprong van de vrijheid en de tolerantie. Ik raak daar altijd van in de war – nog los van mijn diepe verdriet over het afserveren van Willem van Oranje als eerste strijder voor geloofsvrijheid. Verwijzen naar dé Vrijheid en dé Tolerantie doen de door Hirsi Ali zo verfoeide multiculti softies ook graag. Hirsi Ali vindt dat individuele waardigheid boven diversiteit gaat. De multiculti’s stellen dat uit individuele waardigheid automatisch diversiteit volgt. Beiden hebben gelijk. Als toeschouwer sta je mooi te kijken.

Wellicht dat de moraal in Nederland verandert – dat onze religieuze verdraagzaamheid opschuift richting Franse strikte neutraliteit. Of dan de meisjes zonder hoofddoek wél gelukkig worden op school of arbeidsmarkt staat – net als nu in Frankrijk – nog te bezien. Tot nader order is het enige zinnige criterium om mensen de religieuze maat te nemen het functioneren van onze democratie. Burka’s schakelen vrouwen ondubbelzinnig uit als burgers – dat kan dus niet. Maar hoofddoeken of onderwijs op een islamitische school kúnnen volgens huidige Nederlandse normen tot heel fatsoenlijk burgerschap leiden. In geval van problemen gelden de middelen als voor de rest van Nederland. Dat wil zeggen: het goede gesprek van het oude welzijnswerk of de inzet van het nieuwe welzijnswerk, dat ook wel strafrecht heet.