Film

HORRORBABY

FILM Eastern Promises

In het boek Cronenberg on Cronenberg (1992) praat de Canadese regisseur David Cronenberg over zijn film The Brood (1979), waarin een vrouw het leven schenkt aan gemuteerde dwergen die zij manipuleert om allerlei wandaden te laten uitvoeren. Volgens Cronenberg is The Brood zijn versie van het sentimentele echtscheidingsdrama Kramer vs Kramer. ‘The Brood’, zegt Cronenberg, ‘is meer realistisch, meer naturalistisch dan Kramer vs Kramer.’ Om zijn punt te illustreren zijn er twee foto’s in het boek afgedrukt. Op de eerste zien we Meryl Streep, die in Kramer vs Kramer de moeder speelt, in soft focus liggend in het gras naast haar blonde zoontje; op de tweede een woedend schreeuwende Samantha Eggar, de moeder in The Brood, die een glimmend lichaampje tegen haar borst drukt. In de film is dit het beeld dat daarop volgt: met de mimiek van een dier likt de moeder het bloed van de pasgeborene. Wat voor Cronenberg kennelijk ‘natuurlijk’ is, is voor anderen vaak abject. Ook in Cronenbergs nieuwste film, Eastern Promises, is moederschap het centrale motief. De film begint met dood en geboorte. Op de intensive care-afdeling van een Londens ziekenhuis kijkt de mooie, jonge vroedvrouw Anna Khitrova (Naomi Watts) machteloos toe hoe een tienermoeder sterft bij het baren van haar baby. Het pasgeboren lichaam zien we lang in close-up, en is net als in The Brood het lichaam van een horrorbaby. Meteen wordt duidelijk wat Cronenberg met ‘naturalistisch’ bedoelt: door het uitvergroten van de werkelijkheid – door het gezicht van de baby niet roze en schattig te maken, maar glimmend en verwrongen – ontstaat een ‘symbolisch realisme’. In het oeuvre van Cronenberg is de geboorte net als de dood een gewelddadige, onnatuurlijke daad – en alleen special effects kunnen dat laten zien. ‘Ik moet dingen laten zien’, zegt Cronenberg, ‘want het gaat om iets waar mensen zich geen voorstelling van kunnen maken.’ En dat is het: het fysieke als manifestatie van innerlijke creatieve en destructieve processen. Chris Rodley, auteur van Cronenberg on Cronenberg, spreekt van het ‘Cronenberg-project’: de wijze waarop de regisseur consequent dezelfde thematiek onderzoekt. Het is fascinerend Cronenbergs ontwikkeling te volgen. In zijn films vanaf 2000 (Spider) tot vorig jaar (A History of Violence) vindt een verschuiving plaats naar meer concrete verhalen.

Toch blijft het centrale motief ongewijzigd, namelijk het lichaam: als massamedium in Videodrome (1983) en eXistenZ (1999); en als locatie van virussen, mutaties en seksuele begeerte in Dead Ringers (1988), The Fly (1986) en Crash (1996). Door de symbolische extremen in deze films kun je het Cronenberg-project ook zien als het ultieme structuralistische project, met het filmbeeld als teken en het lichaam als betekenaar waarbij leven en dood, seks en begeerte, kunst en horror de focuspunten van het betekende zijn. Zo ook Eastern Promises, een prachtig gefotografeerde en geacteerde film, nuchter en realistisch, maar onder de oppervlakte rijk aan symboliek. Wie goed kijkt ziet geen thriller, maar de kristallisatie van alle obsessies van een groot cineast.

Eastern Promises, David Cronenberg, te zien vanaf 29 november
Koop de soundtrack