Fiona Tan, Footsteps, 2022. HD video-installatie, getint, handgekleurd en z/w, geluid 5:1 surround © courtesy de kunstenaar en Frith Street Gallery, Londen

‘Liefste Fiona’ is telkens weer de aanhef voordat er in het Engels wordt verteld over de honden en katten thuis en de grote ontwikkelingen op het wereldtoneel. We horen een Schot, het accent is donker en zwaar en toch ook warm, zoals alleen een Schots accent dat kan zijn, maar de brieven we die voorgelezen krijgen, bereikten Amsterdam vanuit Australië. De man die ze schreef, was vanuit Zuidoost-Azië in Victoria beland. De jonge vrouw tot wie hij zich richtte was zijn dochter, die naar Europa was vertrokken om kunstenaar te worden.

We schrijven eind jaren tachtig en dus gaat het bijvoorbeeld over de Wereldtentoonstelling en over hoe de Russen oogoperaties schijnen uit te voeren volgens het lopende-bandprincipe. Maar wat we precies op dat moment te zien krijgen in Footsteps, het nieuwste videowerk van Fiona Tan, is iets heel anders: zwart-witbeelden van grote vissen die na de vangst op een houten tafel worden uitgestort.

Het is een vreemd maar intrigerend huwelijk tussen die brieven van iets meer dan dertig jaar terug en die beelden van Nederland meer dan een eeuw geleden. De brieven vond Tan tijdens het opruimen van haar spullen. De beelden heeft ze verzameld in het archief van Eye, waar Footsteps draait als onderdeel van de rijke overzichtstentoonstelling Mountains and Molehills.

Het zijn beelden van een Nederland dat al niet meer bestond toen Tans vader werd geboren, maar ook beelden van het land waarover hij als kleine jongen op de basisschool in Indonesië nog wel werd onderwezen. Wij zien de overstromingen, en hij is het die haar in brieven vertelt over de Nederlandse delta en over alle andere dingen die hij uit de Nederlandse boekjes leerde. De absurditeit van het hele koloniale onderwijs doet zich in slechts enkele zinnen voelen.

Is die dunne band voldoende om de vanzelfsprekendheid te verklaren waarmee brieven en beelden samengaan? Of is het daarbovenop ook hoe het recente en verre verleden dichter bij elkaar dan bij ons lijken te liggen? De wijze waarop de communicatie per brief zo vreemd is geworden als het handwerk in de houtzagerij?

Fiona Tan, Footsteps, 2022. HD-video-installatie, getint, handgekleurd en zwart-wit © courtesy de kunstenaar en Frith Street Gallery, Londen

Soms biedt de prachtige beeldenstroom herkenningspunten. De haven van Rotterdam. De vuurtoren van Westkapelle. De grachten van Amsterdam waarlangs vuile panden als weerszijden van een uitgesleten ravijn omineus oprijzen. Soms begrijp je dat we dat deden, vogeltjes vangen om ze te verkopen op de markt. Soms heb je geen idee waarnaar je kijkt. Is dat een kaas?

Het emotionele hart van het werk schuilt ergens tussen de regels van de brieven. In de vanzelfsprekendheid waarmee ze worden geschreven. In de afstand die ze moeten overbruggen. In het gemis dat ze belichamen. In de ouderlijke trots die eruit spreekt – een gevoel dat nergens wordt uitgesproken maar in alles aanwezig is.

‘Groeten aan de mensen van de Egidiusstraat’, zegt de stem. ‘Tot schrijfs’, zegt de stem. ‘Zoentjes van pap’, zegt de stem.

Fiona Tan, Mountains and Molehills, Eye Filmmuseum, Amsterdam. Te zien tot en met 8 januari 2023