Huilen tegen de wolven

We leggen Turkije over de knie omdat het land zo slordig omspringt met de democratie, maar de dappere democraten die er het hoofd nog opsteken worden niet bepaald gesteund vanuit Nederland. Dank zij Bolkestein heerst hier nu zelfs een flinke Turkofobie. De Grijze Wolven zullen er dankbaar gebruik van weten te maken.
TOEGEGEVEN: Turkije is geen land voor politieke padvinders. Dat werd mij persoonlijk begin jaren tachtig duidelijk, toen ik voor het eerst een Turk tot mijn vriendenkring mocht rekenen.

Ali woonde op een studentenflat aan de rand van Rotterdam, in een kamer vol foto’s van Marx, Einstein en Nazim Hikmet, de grote revolutionaire dichter uit zijn geboorteland. Hij kon urenlang weemoedig op zijn sas tokkelen en met tranen in zijn ogen de schoonheid van de relativiteitstheorie en de kwantummechanica uitleggen, maar zodra zaken van politieke aard ter tafel kwamen, begonnen zijn ogen vuur te spuwen en werd zijn stem drie tot vier keer zo luid als daarvoor. Voor een sociaal-democraat als ondergetekende (weliswaar behorende tot de anarcho-uyliaanse vleugel van de PvdA, maar toch) was het altijd weer schrikken als Ali begon uit te wijden over de verhoortechnieken van de militaire politie in Ankara, zoals ook door hem persoonlijk ondergaan.
Ali’s geboortegrond lag in Oost-Turkije, midden in PKK-land, en hij bezocht zijn moeder zo af en toe illegaal door op een ezeltje dwars door de uitgestrekte mijnenvelden te rijden. Uit de ondergrondse pers had hij tientallen foto’s van met zoutzuur bewerkte lijken meegenomen, slachtoffers van de Grijze Wolven, zoals hij me vertelde.
Ik kreeg een ware spoedcursus Turkije. Zo werd ik ingewijd in de kunst van de politicologische analyse van de snor en andere gezichtsbeharing. Mijn zegsman legde me uit dat niemand in Turkije zomaar een snor of baard of juist geen van beide droeg. Alles had een verborgen politieke betekenis. De naar boven gekrulde snor duidde op groot-Turkse sympathieën met Osmaanse neigingen, de naar beneden hangende variant suggereerde eerder een linkse overtuiging, terwijl het ontbreken van welke beharing ook vrijwel zeker stond voor een aanhanger van de seculier-nationalistische erfenis van Mustafa Kemal Atatürk. Alleen al op grond van een afwijkende snor kon men in het openbaar vervoer (in Turkije of in Nederland) het slachtoffer worden van een politieke vendetta.
Turkije, zo werd mij tijdens deze spoedinitiatie duidelijk, was kortom geen land dat zich aan de hand van eigentijdse Westeuropese politieke scenario’s makkelijk liet verklaren. Paranoia zette de toon, zij het paranoia van een soort die zich gezien de realiteit van de dreiging maar nauwelijks liet onderscheiden van werkelijkheidszin.
WE ZIJN INMIDDELS ruim vijftien jaar verder en wie de Turkse pers in binnen- en buitenland tot zich neemt, weet dat de situatie er niet beter op is geworden. Turkije is nog steeds een wanhopig verscheurd land waar de meest rabiate vormen van extreem-nationalisme bestaan naast de meest melancholiek stemmende vormen van marxistisch verzet. Mensenrechten worden nog steeds op grote schaal geschonden, de corruptie zet de toon van het hele politieke discours, en nog steeds zijn het de kolonels en de generaals die werkelijk de dienst uitmaken, daartoe hartelijk ondersteund door het Westen, dat sinds de staatsgreep van 1980 altijd duidelijk heeft gemaakt dat de partner op alle terreinen carte blanche heeft zolang men maar een betrouwbaar Navo-lid blijft. Nergens floreert de komplottheorie beter dan in hedendaags Turkije. Je kunt er bijna voor iedere variant terecht. Het zijn uitingen van een land dat bijkans explodeert van diep gewortelde haat en vendettagevoelens.
De westerse zegen voor de staatsgreep van generaal Kenan Evren van 12 september 1980 heeft de interne en externe verhoudingen van Turkije zwaar gehavend. Bülent Ecevit, de Turkse sociaal-democratische evenknie van Joop den Uyl, de man van de hoop, werd op deze manier alle toekomstperspectief ontnomen. Zijn partij werd verboden, zoals alle oude politieke partijen op 16 oktober 1981 illegaal werden verklaard. Honderden politieke leiders kregen voor de tijd van vijf tot tien jaar een verbod op alle politieke activiteiten opgelegd. De creatie van een nieuw, waarlijk democratisch Turkije, waarvoor de kiemen dan toch zeker waren gelegd door Ecevit en de zijnen, werd in één klap ongedaan gemaakt. Ervoor in de plaats kwam een conglomeraat van obscure krachten dat het land geheel naar zijn hand kon zetten en in het oosten des lands met goedkeuring van Saddam Hoessein een vernietigingsoorlog op grote schaal kon inzetten tegen het ‘Koerdische gevaar’.
DIE OORLOG IS anno 1997 zo goed als beslecht en bijna vanzelfsprekend heeft deze strijd nu een uitloper gevonden in het Westen, inclusief de bijbehorende paranoia. Via de brandaanslag op een Turks gezin in de Haagse Schilderswijk zit nu ook Nederland midden in dit politieke naspel. Ook hier waart nu een ware PKK-hysterie en ziet men overal Grijze Wolven, zoals het Beverwijkse PvdA-gemeenteraadslid Yerlibucak heeft mogen ervaren. Zoals bekend werd deze PvdA-vertegenwoordiger van diverse kanten beschuldigd van Grijze Wolven-sympathie, een beschuldiging die de plaatselijke PvdA nu verwerpt als een poging tot karaktermoord.
Hedendaags Turkije zit gevangen tussen absolute tegenpolen en Nederland krijgt deze ervaring nu ook mee. Op de puinhopen van de sociaal-economische malaise en het failliete imago van de politieke bovenklasse gedijt het Turkse extremisme als nooit tevoren.
Deze week ontviel Turkije Alpaslan Türkes, voorganger van de beruchte Grijze Wolven en hun partij MHP; maar diens droom van een groot-Turkije, nationaal-socialistisch en agressief, dat zich uitstrekt van Wenen tot China, is met zijn dood beslist nog niet uitgedroomd. Türkes, die nog enkele jaren vice-premier is geweest onder Suleyman Demirel, wordt in Turks-nationalistische kringen als een heilige aanbeden. Zo ook in Nederland. De vliegtuigen van Schiphol naar Turkije zaten de afgelopen dagen overvol met getrouwen die de grote wolf een laatste groet wilden brengen. Het programma van de MHP is samengevat in negen principes, de 'negen lichtbakens’: nationalisme, idealisme, moralisme, corporatisme, sciëntisme, populisme, technologisme, progressisme, verdediging en vrijheid voor de boerenstand.
In de jaren zeventig waren de Grijze Wolven vooral in de weer naar het model van Atatürks seculiere Turkije, maar sinds het succes van islamitische partijen als premier Erbakans Welvaartspartij zijn er signalen dat ook de MHP steeds meer naar de religieuze component lonkt. De Grijze Wolven spelen in heden en verleden een belangrijke rol in de bestrijding van links en van het Koerdisch nationalisme. Zij deden het vuile werk, waar de staat buiten moest blijven. Hardnekkige verhalen in kringen van Turken in Nederland willen dat de Wolven ook Turkse jongeren in Nederland ronselden om ze in te zetten tijdens de hoog oplopende schermutselingen tussen Grieken en Turken op Cyprus, eind verleden jaar.
De Turkse dagbladen stonden de afgelopen maanden vol van verhalen over maffia-aanslagen en -afrekeningen waar de MHP bij betrokken zou zijn. Alaaddin Cakici, grote baron van de Turkse maffia en rechterhand van de voormalige president Turgut Ùzal, liet zijn vroegere handlanger Tevfik Agansoy en een van de lijfwachten van de vice-premier Tansu Çiller ombrengen. Het was het startsein van een groot schandaal, 'Susurluk’ geheten, dat nog dagelijks een nieuwe aflevering heeft. Uit de verhalen blijkt zonneklaar een symbiose tussen maffia, de Turkse staat, het rechts-extreme volksdeel en het uit de kokers van de Navo ontsproten ondergronde Gladio-netwerk. Uit de verstrekkendheid van een en ander kan maar één conclusie worden getrokken: de democratische krachten in Turkije verdienen alle steun die ze kunnen krijgen, want ze staan tegenover een gigantisch machtsblok.
IN DAT LICHT zijn de jongste uitlatingen van Frits Bolkestein tijdens een VVD-congres in Ede, afgelopen zaterdag, wel het laatste wat de verlichte krachten in Turkije nodig hadden. Bolkestein presenteerde bij die gelegenheid een dosis Westeuropese arrogantie die onbegrijpelijk is in politieke motivatie. Volgens de VVD-roerganger kan Turkije onmogelijk tot de Europese Unie behoren. Net als de Oekraïne en Rusland verdient Turkije dat niet, aldus Bolkestein, want Turkije behoort niet tot 'de landen die de grote formatieve gebeurtenissen van de Europese geschiedenis gemeen hebben’. Bolkestein: 'Ik bedoel daarmee: het feodalisme, de renaissance, de Verlichting en de ontwikkeling van de democratie. Tot waar die gebeurtenissen hebben geleid is niet eenduidig vast te stellen. Maar landen als de Oekraïne, Rusland en Turkije vallen er in ieder geval buiten.’
Dergelijke uitlatingen, gedaan op het slechtst denkbare moment, zijn koren op de molen van de strijders van een Groot-Turkije en hun handlangers, zeker gezien de nasleep van de nog altijd niet opgeloste aanslag in de Frans Halsstraat. Zij hebben de gelegenheid dankbaar aangegrepen om de Turkse burger in binnen- en buitenland te wijzen op de minachting die een politieke prominent als de Europese liberalenleider Bolkestein voor de Turkse beschaving aan de dag legt.
Dat de manhaftige taal van Bolkestein makkelijk valt te ontkrachten - had Europa de renaissance en de Verlichting niet deels te danken aan de invloed van de veel verder gevorderde civilisatie van het Osmaanse rijk en het Moorse kalifaat in Spanje? - doet er al niet meer toe. De propagandamachine van wijlen Türkes zal er dankbaar gebruik van maken. Zo worden de Turkse democraten ook vanuit Nederland met alle middelen bestreden.