Hulde aan Herrema

Over het leerstuk van de politieke verantwoordelijkheid worden ingewikkelde traktaten geschreven, maar in feite is het simpel. Wie als minister of wethouder politieke verantwoordelijkheid draagt, is werknemer van ons allemaal. Hij dient zich te verantwoorden tegenover degenen die namens ons zitting hebben in parlement of gemeenteraad.

De Amsterdamse PvdA-wethouder Tjeerd Herrema kon dat niet meer. Hij probeerde uit alle macht erachter te komen hoe het nu werkelijk zat met de Noord-Zuidlijn, waar hij eindverantwoordelijk voor was. Wat waren de echte cijfers? Hoeveel tegenslag was nog te verwachten, na de verzakkingen aan de Vijzelgracht en de ene financiële blunder na de andere? De uitkomst was opnieuw een extra kostenpost van vele miljoenen en een nóg latere afsluiting van het project. Ooit zou de metrolijn, die de Zuidas met Amsterdam-Noord moet verbinden en met een peperduur en experimenteel boorproces onder de binnenstad door zou moeten gaan, in 2005 klaar zijn. Dat is inmiddels 2017 geworden. ‘De grens van mijn politieke verantwoordelijkheid is bereikt’, zei Herrema gisteren.
Nu de slagschaduw van de bewindspersoon is verdwenen, valt licht op de ravage. De situatie is zéér ernstig. Er zit reeds voor een miljard in de grond, het risico op schade aan oude gebouwen is enorm en de kostenoverschrijdingen komen volledig voor rekening van Amsterdam. Het rijk betaalt niets volgens een bindende afspraak uit 1999. Nu Herrema de arena heeft vrijgemaakt en er geen kopstukken meer beschermd hoeven worden, mag het eindelijk (eindelijk!) ook in het college gezegd worden: de stad zal de kosten niet kunnen dragen.
Alle gemeenteraadsfracties behalve de VVD vinden dat nu elke optie bekeken moet worden, inclusief stoppen met de aanleg. Het boren is nog niet begonnen, dus waarom geen parkeergarages maken van de diepe bouwputten die reeds zijn geslagen en één korte lijn aanleggen, van het Centraal Station naar Noord, onder het IJ door? De gemeenteraad gaat een raadsenquête houden naar de besluitvorming en er komt een onafhankelijk onderzoek naar alle kwesties rond de lijn, inclusief haar toekomstverwachting, onder leiding van oud-landbouwminister Cees Veerman (CDA). Verwacht mag worden dat hij zich ook buigt over de rol van de gemeenteraad, die op cruciale momenten haar fiat gaf aan een failliet project.
Verbijsterend eigenlijk, hoe zo’n simpel aftreden de boel opengooit. Amsterdam is echter nog lang niet van de metrolobby verlost. De crisis zal erbij gehaald worden om de bouw door te zetten. Grote infrastructurele projecten leveren broodnodige werkgelegenheid op, zal er gezegd worden. En er zullen pogingen worden gedaan om alsnog geld bij het rijk los te peuteren. Echt, je kunt erop wachten, want achter de politieke schermen suddert het ambtenarenapparaat gewoon door. Journalisten slijpen nu de messen om Herrema’s medeverantwoordelijke voorgangers (Ernst Bakker – D66, Frank Köhler – GroenLinks, Geert Dales – VVD) te fileren. Een veel belangrijker vraag is echter of Herrema’s politieke moed zal leiden tot ontslagprocedures op het Amsterdamse stadhuis.

(wordt zonder twijfel vervolgd)