Hup de familie

Op het fietspad een echtpaar. Zij schuin voor, luid orerend. Toen ik passeerde zei hij: ‘Wat?’ ‘Ja’, zei ze, en vervolgde haar monoloog. Portrait of a marriage? In het café zei de zestiger: ‘Hoezo, de oorlog? De oorlog tussen m'n ouders, die heeft me genekt.’

Wanneer Vrij Nederland lezers tot autobiografie noodt, ontvangt de jury ladingen kommer en kwel. Net als in échte literatuur, waar honderd maal ‘ongelukkige jeugd’ staat tegenover één gelukkige. Ach, we hebben de kunst niet nodig om te weten dat het gezin omstreden is. Voor sommigen voorwaarde voor het afleveren van evenwichtige, normbewuste individuen en zo voor een harmonieuze samenleving, voor anderen de plek waar echtelieden elkaar en kinderen terroriseren - van geestelijk tot seksueel. Je treft het als kind geweldig of verschrikkelijk; meestal daar tussenin. Dikke kans dat je opgelopen beschadigingen doorgeeft aan wie na je komt. Meer dan je best kun je niet doen en genoeg is dat zelden.
Maar dat er geweldige alternatieven voor die omstreden leefvorm bestaan… Nee: het menselijk tekort wreekt zich ook in bom, lat of commune. Renate Dorrestein liet in Zomergasten een opvoedfragment zien dat mij lust gaf de vader een jens te verkopen. Maar tot verbazing van Hanneke Groenteman zei ze ook dat het gezin in principe de beste vorm is - geen plek waar je je meer gekend en bevestigd zult weten dan als kind in een gezin. 'Als het goed is.’ Ze heeft gelijk. 'Familie en gezin’ mogen menig intellectueel huiverassociaties met EO, Frits Bom en 'de grootste familie van Nederland’ geven, daar is niet alles mee gezegd. Waar ik heen wil? Naar, schrik niet, De familie van het jaar, wedstrijd van Tros en Margriet. Per aflevering staat een gezin centraal, dat door de kijkers gejureerd wordt.
Ik zag de familie Pulles uit Hapert. Moeder Hanneke, vader Dook, Peer van zestien, Teun, Lotje en Lakmani van negen. Hanneke was gestopt als secretaresse toen de kinderen kwamen, maar doet vrijwilligerswerk en heeft net weer een deeltijdbaan. Dook is glasinstrumentmaker, deels in loondienst, deels zelfstandig, en speelt sousafoon in het carnavalsorkest. Ze geven de kinderen een rk-opvoeding en worden door hen 'streng’ genoemd, maar de vrolijke manier waarop doet voelen dat naast regels veel liefde staat. Peer gaat uit huis, wat Hanneke veel, Dook weinig zorgen baart. Hanneke is nerveus, Dook evenwichtig. Hun 'tragiek’ is dat Hanneke Dooks liefde voor het carnaval niet deelt: dat viert hij dus alleen. Beslissingen gaan in overleg, meestal met de kinderen.
De komst van Lakmani als baby uit Sri Lanka heeft het gezin meer bijeengebracht, alert als ze zijn op discriminatie. Al waren de ijsjes die Lakmani van wildvreemden kreeg vanwege 'schattig’ uiterlijk wel bron van jaloezie. We volgen ze naar Tessel voor een 'doe-vakantie’, want stilzitten kan er geen. De kijker vermoedt stil leed bij Lotje. Ze leest Vlinders in je buik maar zegt niet verliefd te zijn. Ze kan slecht tegen Lakmani’s grapjes over het onderwerp; 'op die’ zijn dan ook talloze jongens. De natuur is wreed. Wat hebben we met dit gezin gemeen? Weinig tot niets. En het idee om in een Arena-gala de winnaar van tien gewone gezinnen te fêteren is bezopen. Maar ik raakte gesteld op deze 'modale’ familie, bescheiden, oprecht, liefdevol, ruggegraat van de samenleving.
Presentator Bert Kuizenga, bekend als koppelaar van jongelui, houdt zich keurig in, zoals het hele programma meer des Margriets dan des Tros’ is. Een oase van beschaving te midden van RTL4, Veronica en SBS6. Meer afleveringen hoef ik niet te zien, dus voor mij zijn 'ons ma en pa’ Pulles 'familie van het jaar’. Kleinburgerlijk? Let niet op mij. Sinds een half jaar bemin ik een kleindochter, de levenslust zelve en tijdelijke ontkenning van de erfzonde. Leve de familie.

  • Werelden: Opgefokt. Documentaires over de invloed van jeugdervaringen. Voor wie huivert bij 'familie van het jaar’-verkiezingen een bloedserieuze tegenhanger, gelijktijdig uitgezonden. Ikon, donderdag, 21.33 uur, Nederland 1.
  • Het gevoel van… de zomer. 'Nostalgische zomerhits uit voorbije jaren.’ Opgejut door Marjolein Keuning gaat publiek een uur lang uit de bol. Ondenkbaar zonder Prozac en Epo. KRO, vrijdag, 21.02 uur, Nederland 1.