Hup klimaat, hup!

TER VERKLEINING van zijn ecologische voetafdruk is ondergetekende Groene-redacteur overgestapt op schone energie. Daarnaast zal hij voorlopig afzien van de aankoop van een auto en zijn vlees- en visloze menu voor een periode van ten minste vijf jaar voortzetten. Klein bier? Niet als miljoenen burgers en bedrijven zichzelf zo'n verplichting opleggen. Dan zou de oplossing van de klimaatcrisis een flinke stap dichterbij zijn. Dat is althans het idee van het kabinet. Maandag presenteerde het, samen met honderden vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties, de eerste 59 Green Deals. De plannen lopen uiteen van biokerosine voor KLM-vliegtuigen tot huiseigenaren die zelf energie opwekken.
‘De overheid moet duurzaamheid niet van bovenaf opleggen met allerlei verboden’, zo motiveerde minister Verhagen van Economische Zaken zijn aanpak. Creatieve oplossingen voor het klimaatprobleem moeten volgens de bewindvoerder vanuit de samenleving komen. Dat levert enkel winnaars op. Het milieu wordt gezonder, burgers besparen geld met lagere energiekosten en het Nederlandse bedrijfsleven ontwikkelt een nieuw, groen verdienmodel. Het beste is dat dit alles de overheid geen cent hoeft te kosten.
Het lijkt te mooi om waar te zijn. Dat is het ook. Critici oordeelden direct dat het kabinet zich gemakzuchtig tot het laaghangende fruit beperkt. De oppositie sprak van 'plannetjes en ideetjes die toch wel uitgevoerd worden’. Inderdaad zijn veel Green Deals al lang in ontwikkeling. Ook zonder hulp van de overheid waren zij er gekomen. Maar zulke kritiek zal het kabinet niet deren. Het is immers precies de opzet. De overheid beperkt zich ertoe de betrokken partijen 'een zetje in de goede richting’ te geven. Bijvoorbeeld door hinderlijke regelgeving te schrappen. Het is een nieuw voorbeeld van de veranderende zelfopvatting van de politiek. Ze ziet zichzelf al jaren niet meer als almachtige doener, maar beperkt zich steeds meer tot een rol vanaf de zijlijn. Van daaruit wordt de maatschappij aangemoedigd. Het kabinet als coach: hup klimaat, hup!
Wie gelooft dat de veelvoud aan crises rond klimaat, energie, schaarse grondstoffen en economie zo kan worden opgelost, zal bedrogen uitkomen. Er is namelijk een fundamentele reden dat 'de’ samenleving deze problemen niet uit zichzelf kan verhelpen. Laat staan 'het’ bedrijfsleven. Achter die labels gaat namelijk een wirwar van vaak tegengestelde belangen schuil. Natuurlijk zijn er talrijke bedrijven die serieus werk willen maken van een duurzame economie. Zij verdienen daarvoor alle lof. Maar zolang er geld mee te verdienen valt, zullen er net zo goed concerns zijn die lak hebben aan het milieu. Met hun energieverbruik doen zij alle nieuwe zonnecollectoren in één klap teniet.
Het klimaatprobleem is niet te herleiden tot een win-winsituatie. Het laat zich dan ook niet oplossen met zelfverplichtende Green Deals plus aanmoedigingen van het kabinet. Daarvoor is behalve veel maatschappelijk engagement ook een overheid nodig die duidelijke keuzes durft te maken en bereid is pijnlijke maatregelen op te leggen. Het klimaat heeft politici nodig, geen coaches.