TONEEL Ben Hur

HUR? HIER!

Voor het doek verschijnt Peter Heerschop. Hetgeen onvermijdelijk betekent dat de voorstelling van hedenavond, Ben Hur, van een inleiding gaat worden voorzien. Oorspronkelijk had men duizenden figuranten voorzien, aldus Heerschop, maar dat werd te duur vanwege de catering en ‘voor je het weet sta je in elkaars file’, dus wordt de zaal tot figuratie gebombardeerd, waarbij we onze stem, onze rechterarm en een op de stoel gedeponeerd papieren boterhamzakje dienen te gebruiken. Die intro is zo aanstekelijk dat de avond binnen een minuut of tien niet meer kapot kan. De Ploeg (gelegenheidsformatie van het cabarettrio NUHR en de theatermakers Han Römer, Genio de Groot en Titus Tiel Groenestege) aangevuld met drie gasten, spelen vanavond Ben Hur, een met Oscars overladen speelfilm uit 1959 die iedereen zegt te kennen maar die vrijwel niemand kent, behalve als je de sleutelwoorden ‘zeeslag’ en vooral ‘wagenrennen’ noemt. Het boek is overigens vier keer verfilmd. En wat niemand wist (ik ook niet) is dat het vóór het tijdperk van de film een succesvolle theatervoorstelling was. Met echte paarden.
Als het doek opengaat zijn wij niet in Jeruzalem maar in het kerstgezinnetje Van der Ploeg, dat op Eerste Kerstdag wordt overvallen door de familie Van de Akker, waartussen een nooit opgehelderde vete ligt die door onfrisse familieverledens is omgeven. Via een slimme verhaaldraai (amateurtoneel, een rijk verenigingsleven en enig gekonkel in onze joods-christelijke beschavingsbasis) belanden we alsnog in Judea, waar Ben Hur moet laveren tussen het enigszins kippige Joods Verzet en het Romeinse legioen van Messala. Het tempo van verhaal en grappen ligt duizelingwekkend hoog, zelfs de flauwste (een Romeinse orgie, een legeroptocht gepresenteerd als de intocht van Sinterklaas, compleet met Dieuwertje Blok en een ‘hoofdjood’) worden doodleuk gepresenteerd als wereldnummers en de negen spelers komen er in de regie/choreografie van Moniek Merkx moeiteloos mee weg.
Het is de gedroomde combi van klassetoneel en topcabaret, met een klopjacht à la Monty Python (‘Hur? Hier!’), met Sophie van Winden die er op haar eentje ook nog een musical van probeert te maken, met Beppie Melissen die een koffer van oneliners meezeult om haar dochter mee af te zeiken (‘ja kind, ze hebben een beeld’), ruim baan voor Viggo Waas als hilarische Cruijff die de wagenrennen van commentaar voorziet, met Erik van Muiswinkel als Van Hanegem die dát weer becommentarieert. Verdere hoogtepunten zijn natuurlijk de zeeslag van de galeien, boordevol o-la-la-grappen die zo platvloers zijn dat ze weer groots worden. En de wagenrennen, overigens een verbluffend wonder van eenvoud. Tijdens het slotapplaus kunnen de ingehuurde én betalende figuranten hun bek niet meer houden. Zo’n voorstelling is het ook. Waarbij je elkaar na afloop aankijkt en uit de grond van het hart verzucht: het wordt niks meer met die familie van ons, maar herejezus, wát hebben we gelachen!

Ben Hur door De Ploeg, tournee t/m eind januari, www.bostheaterproducties.nl