Popmuziek: American Aquarium

Hypocrisie en halleluja

Medium muziek
American Aquarium © American Aquarium

De laatste keer dat American Aquarium in Amsterdam speelde, was in maart 2017 in de Sugar Factory. Er waren een kleine zeventig bezoekers. Zelfs de Sugar Factory is dan bij lange na niet gevuld. Geen moment leek dat BJ Barham, de spil van de band, iets te deren. Wie op de website van American Aquarium naar de lijst van komende optredens kijkt, wordt duizelig. Het komt er eigenlijk op neer dan BJ Barham en zijn (vernieuwde) band vrijwel altíjd spelen. In plaatsen waar het niet eens druk kán worden, omdat er daar niet genoeg mensen voor wonen. In zaaltjes die klinken als kroegen uit B-films.

Wat Barham vorig jaar deed op dat podium in Amsterdam, 6500 kilometer van Raleigh, North Carolina, was op twee manieren verhalen vertellen: ín zijn liedjes, en tussen zijn liedjes door. Over het leven van zijn familie in de tabaksindustrie, die geregeld terugkomt in zijn nummers. Over een hotelnacht in Scherpenzeel. Barhams leven is circulair: hij leeft om te spelen en speelt om te leven. Hij reist de wereld rond, schrijft soms teksten over wat hij ziet, en reist weer verder met die teksten. Sóms, want de meeste teksten van Barham zijn niet ontheemd, maar geworteld. Ze gaan over Barham, die een paar jaar geleden in Losing Side of Twenty Five en Man I’m Supposed to Be even kwetsbaar als stoer de spanning bezong tussen de verwachtingen van anderen en zijn eigen wensen. Inmiddels is hij alweer een levensfase verder, hij wordt vader. En dus ook dat bezingt hij op zijn nieuwe album Things Change.

Zijn teksten zijn nooit grootstedelijk: de sociale controle is voelbaar, de familiebanden en gemeenschapszin zijn dat ook. De schoonheid ervan, en het beklemmende. Ze zijn zeer persoonlijk en volstrekt universeel: Barham bezingt Barham, maar ook het leven in de schaduw van de Amerikaanse droom. Hij beweegt zich in de traditie van Guthrie, Seeger en Springsteen, maar ook in die van George Packer en zijn boek De ontluistering van Amerika. De meeste nummers zijn mid-tempo: muziek volgt verhaal, pedal steel gitaar kleurt bij. Soms rolt hij de mouwen op, ook in zijn muziek. Vastbesloten om op te peppen. Met een stichtelijk randje, want al die baptisten-kerkdiensten uit zijn jeugd echoën na: ‘We must go boldly into the darkness and be the light’.

De allermooiste zinnen staan in Tough Folks, het nummer dat op de kruising van country, folk en rock het verst afslaat naar die derde. Hij beschrijft het zuiden van de Verenigde Staten: ‘Somewhere between hypocrite and hallelujah’. En komt opnieuw terug op die tabak, die zijn familie jaren verbouwde. Brood op de plank. ‘’Till the doctors started callin’ it cancer’. Treffend: de onmacht, het wantrouwen tegen de instituten en de ontgoocheling gevat in zeven woorden. En dat verhaal dan vertellen vanuit zijn tenen, elke avond weer, al is het voor zeventig mensen in Amsterdam. Want ja: ‘Tough times don’t last/ But tough folks do’.


American Aquarium, Things Change (Pias). American Aquarium speelt op diverse data in oktober en november in Nederland