KUNST

Identiteit

De Paviljoens

Oké, dus, dat Nationaal Historisch Museum komt er niet en dat is een hele opluchting, ook al zal het pedante directeurenduo nog wel even tegenspartelen en de SP nog een onheus deuntje vaderlandsliefde pijpen in het parlement. De opdracht de natie te onderwijzen in het proces dat ons door de eeuwen gebracht heeft tot waar wij nu zijn, onze Nederlandse Identiteit anno 2010, ligt weer bij de ‘oude’ instellingen, de musea, die daar de knowhow en de spullen voor hebben.
Zo begint het museum De Paviljoens in Almere deze week aan een tweede tentoonstelling in een meerjarig project, 'De Nederlandse Identiteit?’ (met vraagteken), dat 'parallelle geschiedenissen in de Nederlandse kunst na 1960 zichtbaar [wil] maken’ en 'netwerken en verschillende verhaallijnen in de recente kunstgeschiedenis aankaarten’. De Paviljoens namen er een speciale conservator voor aan. De eerste tentoonstelling combineerde Marien Schouten met Job Koelewijn en David Jablonowski, drie beeldhouwers; nu staan er installaties en videowerken van Moniek Toebosch (Breda, 1948), Alicia Framis (Barcelona, 1967), Gabriel Lester (Amsterdam, 1972) en Jennifer Tee (Arnhem, 1973). 'Nederlands’ wordt ruim opgevat; net als Jablonowski heeft Framis hier alleen gestudeerd.
De eerste tentoonstelling was nog - helaas - stevig verpakt in culturele newspeak, verwijzend naar Erasmus en Spinoza en massamedia en lieux de mémoires enzovoort, een verpakking die je zonder beitel nauwelijks van het pakket af kon krijgen. Bij de tweede is die context gelukkig een stuk minder opdringerig. Het lukte mij, in elk geval, om prettig blanco de zalen binnen te wandelen, en dan is het een leuke, gevarieerde, interessante tentoonstelling. De vier kunstenaars zijn verschillend, maar komen overeen in temperament en gevoel voor humor. Soms ligt hun werk dan opvallend dicht bijeen. De film Secret Strike (Van Gogh Museum) is van Alicia Framis, maar had ook best van Gabriel Lester kunnen zijn. De film toont de medewerkers van het Van Gogh Museum bevroren in actie, als beelden van Duane Hanson. Ze staan voorbeeldig stil, schilderij of stofzuiger in de hand, als een museum van een museum. Even verderop hangt SEEN van Lester, zes gefilmde kamers waar mensen stil televisie kijken, of geluidloos converseren. De interieurs zijn voorbeeldig strak. Lester liet zich inspireren door de fantasie over het moderne leven in Playtime van Jacques Tati. En die ironische observatie van het alledaagse vond ik weer terug in Moon Life Academy van Alicia Framis, die allerlei grappige voorstellen bevat voor bouwwerken op de maan, in de vorm van een Gruyère-kaas, of een astronautenhelm. Ook dat is een commentaar op het hemelbestormende geloof in de toekomst. De installaties van Jennifer Tee zijn even speels; haar grote installatie Covert Entwined Heart toont associaties met Brazilië, letterlijk (een palmboom, cacaovruchten) en figuurlijk (een tredmolen met zwarte 'handen’ daarop, rood-wit-blauwe wimpels).
Is dat nu een organisatie van werken die iets over Nederlandse Identiteit zegt? Als je 'Nederlands’ zo breed opvat als hier gebeurt, dan heeft alles met alles te maken, natuurlijk, en dat is een riskant want flauw uitgangspunt. De titel zet je echter onmiskenbaar aan tot het registreren van 'typische’ details. Moniek Toebosch toont De strijkrol, een film waarin te zien is hoe linnen met grote aandacht wordt gestreken en geperst. Ernaast hangt een grote foto van een gevulde linnenkast: wij zijn hier dus in een schilderij van Pieter de Hooch, De linnenkast, het toonbeeld van zeventiende-eeuwse reinheid en Hollandse status. Was het altijd maar zo eenvoudig, die identiteit.

De Nederlandse Identiteit? Moniek Toebosch, Alicia Framis, Gabriel Lester, Jennifer Tee et al. Museum De Paviljoens, Almere, t/m 3 april; www.depaviljoens.nl