Jacques de Milliano zonder grenzen

Ieder mens doet ertoe

Tot verbazing van iedereen kondigde het voormalige CDA-kamerlid Jacques de Milliano zijn terugkeer in het parlement aan. Niet gehinderd door een politiek programma debiteren hij en zijn achterban New Age-achtige wijsheden.

Kom bij Jacques de Milliano niet om een concrete politieke stellingname. Aardse Haagse issues als rekeningrijden of Betuwelijn — ze zijn hem al te min. Het enige waar het voormalige CDA-kamerlid vorige week bij bekendmaking van zijn rentree in het parlement op wenste in te gaan was de terminale fase waarin onze parlementaire democratie volgens hem al tijden verkeert. In het Rotterdamse hotel New York, waar hij zijn terugkeer toelichtte, orakelde De Milliano als nooit tevoren. Belangrijke maatschappelijke vraagstukken, sprak hij, zijn door oprukkende «fractiecratie» ernstig «verstikt» geraakt. Waar het werkelijk om ging, benadrukte De Milliano almaar, was de terugkeer «naar een democratie van bezieling».
Het was alsof door zijn mond ook iemand anders sprak, alsof De Milliano in zijn twee jaar afwezigheid in de ban was geraakt van een alomvattende wereldvisie. Terloops maakte de herboren parlementariër melding van vier goede vrienden en geestverwanten die hij had geraadpleegd alvorens de leeggekomen CDA-zetel op te eisen: Ode-hoofd redacteur Jurriaan Kamp, diens uitgever Jan-Christoph Boele (Lemniscaat, dat onlangs Kamps tweede boek uitbracht), econoom Arjo Klamer en de gewezen hervormde predikant Jaap Smit. Om De Milliano in de Kamer van advies en instructies te kunnen voorzien, richtten de vier vanuit een Rotterdamse huiskamer het platform Ieder mens telt op. «Wat het gezelschap bindt», zegt Arjo Klamer, «is een gezamenlijk spiritueel gedachtegoed.» Vooral het nadenken over directe vertegenwoordiging van burgers in het parlement is interessant, zegt Klamer. En hoewel hij ook vindt «dat er meer moet zijn dan het dagelijkse en aardse» zal hij juist op het praktische vlak, zoals met de aanstaande invoering van de euro, De Milliano van advies gaan dienen.
Meer dan Klamer zijn de andere leden van Ieder mens telt geneigd het «spirituele» via De Milliano over de samenleving uit te schudden. De Milliano leek vorige week, toen hij de verzamelde pers meedeelde dat hij niet als leider van het gezelschap gezien moet worden, het jargon al goed onder de knie te hebben: «Het is als een rivier. Er is ijs boven aan de berg, dat als water naar beneden stroomt. Dat ijs is in beweging. Ik probeer het water te kanaliseren.» Een politiek leider van de beweging is hij niet, wilde hij zeggen.




Over een politiek programma zegt de voormalige derdewereldwerker niet te beschikken. Wel, aldus De Milliano, is er het Verdrag van Noordwijk, dat een belangrijk richtsnoer zal zijn voor zijn politieke handelen. Dit verdrag werd in december vorig jaar ondertekend na een door antroposofenbank Triodos financieel mogelijk gemaakte, weekend lange séance van bevlogen New Agers, idealistische tegendraadse wetenschappers en enkele (ex-)politici. Volgens Klamer is dit verdrag voor De Milliano van groot belang. «Het is Jacques’ bedoeling het Verdrag van Noordwijk direct in zijn politiek te betrekken», zegt de Rotterdamse wetenschapper. Maar wat er in Noordwijk aan Zee dat weekend precies werd bedisseld, weet Klamer ook niet: «Ik was er niet bij, noch heb ik het ondertekend.»
Zijn platformgenoot Jurriaan Kamp was wel van de partij. Sterker: hij was degene die het esoterische samenzijn initieerde. Deze Kamp, die in een vorig bestaan chef Economie was bij NRC Handelsblad, geeft sinds zes jaar leiding aan New Age-periodiek Ode. Het is in dit blad waar het Noordwijkse gedachtegoed opbloeide en waar De Milliano zich naar eigen zeggen bij het aanstaande kamerwerk door zal laten inspireren. Aanleiding voor de conferentie vormde een artikel in Ode, geschreven door «de minst economisch onderlegde redacteur» waarin de mondiale economische systemen onder de loep werden genomen. De conclusie luidde dat alles wat in deze wereld zo vanzelfsprekend lijkt een gevolg is van afspraken. Omdat die afspraken ook anders moeten kunnen, belegde het blad de conferentie.
Het overeengekomen verdrag, dat in goede traditie bij kaarslicht en na een voedzame macrobiotische maaltijd werd gepresenteerd, werd door talloze enthousiastelingen ondertekend. Onder hen waren Nico Haasbroek van het NOS-Journaal, popster Brian Eno, bedrijfsgoeroe Eckart Wintzen en dus ook de (toen nog ex-) politicus Jacques de Milliano. Er moet een economie komen, was kort samengevat de conclusie van het verdrag, «waar mensen ertoe doen». Zulks zou gerealiseerd kunnen worden door een andersoortige berekening van het bruto nationaal inkomen, of bijvoorbeeld door het invoeren van een kleine belasting op internationale kapitaalstromen, de zogenaamde Tobin-tax, óf door de introductie van rentevrije valuta. De dominante rol van geld en het economisch denken in alle lagen van de samenleving — dat moet hoognodig eens veranderen.




Voornoemde Jurriaan Kamp baarde enkele jaren geleden opzien als drijvende (en enige betaalde) kracht achter de anarchistisch getinte Club van Schiermonnikoog, een illuster gezelschap dat op het waddeneiland tegendraads filosofeerde over de herinrichting van Nederland. In een interview in De Groene Amsterdammer (8 maart 1995) zei Kamp naar aanleiding hiervan dat hij de ooit felbevochten Nederlandse verzorgingsstaat «kil en onpersoonlijk» vond. De oplossing van de «Club van Schier» was duidelijk: afschaffen en de zorg aan mensen zelf overlaten, laissez faire. «Zelfs als je bij een ongeluk beide benen kwijtraakt, zul je daar uiteindelijk zelf overheen moeten komen», sprak Kamp destijds. En: «Ik denk dat je, als je ophoudt met aan de knoppen te draaien, plaats maakt voor een natuurlijke ordening, een spontaan proces. Door wetten te maken, dood je die creativiteit.»
Ook in zijn in 1995 opgerichte tijdschrift Ode («Kroniek van de onderstroom») draven Kamp cum suis er lustig tegendraads op los. Het blad baarde in 1999 opzien met een themanummer onder de titel «Aids bestaat niet». Een verkorte versie van Kamps bijdrage, waarin de relatie tussen hiv en aids op hoge toon werd ontkend, belandde eveneens op de Forum-pagina van de Volkskrant. Aids, aldus Kamp, is «een verzameling oude ziekten met een nieuwe naam». Ondanks alle hoon, verontwaardiging en spijkerharde weerleggingen heeft Kamp geen moment spijt van die actie. Integendeel, zegt hij, het is dé manier om veranderingen in de samenleving in gang te zetten. «Wij hebben het idee dat vanuit een onderstroom in het land de leuke nieuwe ideeën beginnen», zegt Kamp per telefoon vanuit hotel New York, waar ook zijn redactieruimte is gehuisvest. «Ze beginnen in ons kleine tijdschrift en belanden later pas op de opiniepagina’s van grote kranten, om vervolgens gemeengoed te worden. De rode lijn in alle ontwikkelingen is dat we steeds op een andere manier ergens over proberen te denken. Dat geldt voor Schier, voor Noordwijk en ook voor Ode.»




Hoe tegendraads de mede op Kamps gedachtegoed geënte opvattingen van Jacques de Milliano zullen worden, zal de komende maanden blijken. Een en ander zal in elk geval in de aan Noordwijk ontsproten «klankbordgroep» Ieder mens telt worden besproken. Arjo Klamer, een van de leden, verwacht dat de groep een of twee keer per maand bij elkaar zal komen om De Milliano te ondersteunen. Klamer: «Natuurlijk is het moeilijk om de Noordwijk-gedachte om te zetten in politiek handelen, maar we gaan het proberen. Je gooit een steentje in de vijver en je ziet wel wat ervan komt. Jacques krijgt een zware taak, maar wij zijn er om hem bij te staan.»
Jan Nagel, de motor achter Leefbaar Nederland, dacht eveneens in De Milliano een geestverwant te herkennen. «Zijn mentaliteit past goed bij onze partij», zei hij vorige week enthousiast. Arjo Klamer ziet de nieuwe beweging waar De Milliano deel van uitmaakt toch wat breder: «Leefbaar Nederland? Wij zijn voor een leefbare wereld!»
Vooralsnog is van Jan Nagel echter duidelijker wat hij in de zin heeft dan van het kersverse kamerlid De Milliano met zijn curieuze achterban. Misschien is het zinniger dat deze klankbordgroep zich spoedig bezint op een standpunt inzake rekeningrijden.