Digitaal sparen in populaire DNB-app vergroot gemak voor burgers. Geen munten en briefjes meer bewaren. Direct zien hoeveel geld je hebt en altijd je DNB-rekening bij de hand. Het zou zomaar de tekst van een publiekscampagne van onze centrale bank kunnen worden, per 1 januari 2022. Ik ontleen de woorden aan die van een grootgrutter. Albert Heijn zette in augustus 2019 haar spaarsysteem met papieren zegeltjes om naar digitaal. Vanaf 1 januari dit jaar is digitaal de enige optie geworden. Het bevordert de klantenbinding en het registreren van koopgedrag, en dus effectievere manipulatie. Het informatienadeel van de klant tegenover de multinational is weer iets groter geworden. Het systeem is zeer populair.

Het illustreert hoe macht verschuift door monetaire ontwikkeling. Want dat is het, op bescheiden schaal. Klanten betalen om digitale zegels te krijgen, die als spaartegoed op de klantenkaart komen. In feite wordt ECB-geld (echt geld dus) ingeruild voor AH-geld. Je kunt dat tegoed weer ruilen naar echt geld door het uit te laten betalen, of je kunt het – en dat is uiteraard de bedoeling – aan de dagelijkse boodschappen uitgeven. Dat kon niet met de papieren zegels die in boekjes geplakt werden.

Daarmee is het tegoed niet alleen digitaal geworden, het is ook een vervanger van geld geworden. Het kan nu (binnen de winkel) overal aan besteed worden, net als geld. AH creëert haar eigen geld. Binnen de winkel is de monetaire alleenheerschappij van de ECB dus voorbij.

Er is nóg een voordeel. AH laat haar klanten nu een deel van de bedrijfsfinanciering verzorgen. Financiering is de kunst van het uitstellen van betaling. Normaal gesproken geef je als klant geld en je krijgt er direct boodschappen voor. Nu krijg je een tegoed, waarvoor je later producten kunt krijgen. Intussen heeft AH meer geld te besteden. AH krijgt zomaar echt geld van haar klanten, in ruil voor een digitaal tegoed dat ze zonder kosten eindeloos kan creëren, en dat bovendien (hopelijk) aan de eigen producten besteed wordt. Het systeem levert zo klantgegevens, hogere omzet en een fors voordeel in de kasstroom op.

Financiering is de kunst van het uitstellen van betaling

Allerlei bedrijven creëren platforms en accounts, het is de ‘FinTech’-verdringing van het centrale-bankgeld. De ECB heeft daarom plannen om ook haar papier- en metaalgeld te vervangen door een digitaal tegoed. Frankfurt wil van de zegeltjes af. Natuurlijk gebruiken we die toch al bijna niet meer: negentig procent van de transacties gebeurt via banktegoeden, niet met briefjes en munten. Maar hier heeft de centrale bank grip op, want de banken staan onder toezicht van de ECB. De opkomst van FinTech bedreigt die monetaire controle.

Daarbij gaat het niet altijd om kleine bedragen, zoals AH-zegels. Centrale banken zijn geschrokken van de poging vorige zomer van Facebook om zijn eigen zegeltje te lanceren, de digitale munt libra. Als de 2,5 miljard Facebook-gebruikers via hun account gaan betalen in libra plaatst Facebook daarmee in één klap iedere centrale bank in de schaduw. De invloed van de centrale banken op rentes en op de geldhoeveelheid zou drastisch afnemen. Die poging werd dus geblokkeerd. Maar centrale banken begrijpen dat ze snel moeten handelen. Ze overwegen burgerrekeningen te gaan aanbieden. Je kunt ermee betalen en je geld staat er veilig; wellicht krijg je er zelfs rente.

Technisch heeft dat heel wat voeten in de aarde, en ook monetair werpt het nieuwe vragen op. Wat gebeurt er bijvoorbeeld in een financiële crisis? Zullen wij ons geld dan niet massaal naar die veilige DNB-rekening sluizen, zodat het financiële systeem droogvalt? De DNB-rekeningen zouden zo de economie destabiliseren.

Het is allemaal nieuw terrein. Onlangs werd gekscherend voorgesteld digitaal centrale-bankgeld als experiment op Texel in te voeren. We moeten Texel dan dus ook (even) in een financiële crisis storten, en daarna goed observeren.

Ook publieke acceptatie gaat een punt worden. Nu al is er voorspelbaar verzet tegen deze ‘machtsgreep’ van de centrale banken – vermoedelijk ook door burgers die intussen rustig bij AH sparen. Misschien kan DNB in de leer gaan bij AH, die digitaal sparen vorig jaar in één keer in heel Nederland invoerde, en ons vorige week het papieren geld afpakte – alles zonder gemor of revolutie.