Iedereen in België burgemeester

Brussel – Het nieuwe parlementaire jaar in België begon op 9 oktober, maar daar was weinig van te merken. Er was ditmaal geen state of the union, want premier Elio Di Rupo had het te druk met campagne voeren in de hoofdstad Bergen van zijn geboortestreek Henegouwen in Wallonië waar hij sinds 2001 de scepter zwaait als burgemeester.

Het is in België heel normaal dat een nationale politicus meedoet aan de gemeenteraadsverkiezingen zoals die van afgelopen zondag. Praktisch de hele federale regering – zeventien van de negentien ministers en staatssecretarissen – stond op een lijst in een of andere gemeente, net als bijna het complete echelon regionale functionarissen. Sommigen waren duwers, maar de meesten waren kopstukken van hun lijst. Twee ministers zeiden maandag al hun post te zullen inruilen voor die van burgemeester, een functionaris die in België rechtstreeks wordt verkozen. Die van Pensioenen gaat naar Kortrijk, die van Wetenschap naar Charleroi. Anderen, zoals Di Rupo en oud-premier Yves Leterme, sinds een jaar oeso-topman en nu ook burgemeester van Ieper, laten de eer aan de nummer twee totdat zij zelf tijd en zin hebben om de sjerp om te knopen. EU-handelscommissaris Karel De Gucht was zo vrij om in het Oost-Vlaamse Berlare zelf al op nummer twee te gaan staan.

Een lokaal mandaat is hier levensnoodzakelijk voor een politicus, zegt Carl Devos, politicoloog aan de Universiteit Gent: ‘Zonder lokaal mandaat heb je geen stevige wortels. Als je het niet doet, vindt men dat abnormaal.’ Volgens Devos heeft meer dan driekwart van de Kamerleden een bijbaan als gemeenteraadslid en meer dan een kwart als wethouder of burgemeester. En dat is niet per se verkeerd: ‘Zo kunnen ze de gevolgen van het werk in de Kamer aan den lijve ondervinden. Ze leren de problemen kennen waarmee de mensen leven.’

Nederlanders zouden die zogenaamde cumul of opeenhoping van mandaten onverdraaglijk vinden, maar in België (en trouwens ook in Frankrijk) wordt de band met de lokale leefgemeenschap nog steeds erg belangrijk gevonden. Wat Nederlanders als verzwakking van de democratie zien, beschouwen zij als een versterking. Bart De Wever, de veelbesproken leider van de n-va en de nieuwe burgemeester van Antwerpen, heeft al laten weten zijn functie als partijvoorzitter niet te zullen neerleggen. Hij is ook nog Vlaams parlementslid, Belgisch senator en bestuurder bij verschillende stichtingen. ‘Ik ben altijd één en dezelfde persoon met dezelfde mening’, aldus De Wever in een debat in de aanloop naar de verkiezingen.