Iets minder rustig slapen

Barcelona - Eindelijk hebben de slachtoffers van de Franco-dictatuur weer eens iets om zich over te verheugen. Met een beroep op de universele rechtsmacht die geldt voor misdrijven tegen de menselijkheid gaat Argentinië de misdaden vervolgen die plaatsvonden onder leiding van de Spaanse kameraad van Hitler en Mussolini.
Het kan raar lopen. Onderzoeksrechter Baltasar Garzón besloot in september vorig jaar een strafrechtelijk onderzoek te openen naar de misdaden van de militaire dictatuur van Franco. In de meer dan dertig jaar die waren verstreken sinds het herstel van de democratie in Spanje had geen enkele rechter dit aangedurfd.
Toen Garzón in september 2009 meende dat de tijd rijp was om eindelijk eens de vuile was van het Spaanse fascisme tegen het licht te houden (onder meer tweehonderdduizend gefusilleerden en 115.000 vermisten in anonieme massagraven), was de onderzoeksrechter al een internationale bekendheid. Met zijn strafzaken tegen leden van de militaire dictaturen in Chili en Argentinië had Garzón een beslissende bijdrage geleverd aan het doorbreken van de straffeloosheid in die landen. De vervolging van folteraars en politieke moordpartijen is daar intussen een bekend fenomeen.
In Spanje liep dat anders. Meteen nadat Garzón zijn eerste stappen had gezet, begon de top van de Spaanse rechtspraak pogingen om hem van de zaak af te halen. Na twee maanden gaf Garzón het onderzoek uit handen, maar dat was niet voldoende. In ieder geval niet voor Luciano Varela, rechter bij het hooggerechtshof in Madrid. Met formuleringen waar de haat (jaloezie, zeggen sommigen) tegen Spanje’s meest gerenommeerde rechter afdruipt, rechtvaardigde Varela een strafzaak tegen Garzón. Deze zou zich met zijn onderzoek naar de misdrijven van het Franco-regime schuldig hebben gemaakt aan ambtsmisbruik door de amnestiewet van 1977 te negeren.
In zijn jacht op Garzón lijkt Varela niets te dol, in ieder geval niet zijn oude principes dat er voor een strafzaak het vermoeden van een delict nodig is of een aangifte. Afgelopen week gaf het hooggerechtshof het groene licht aan Varela en zal Garzón definitief - en vermoedelijk nog dit jaar - in het beklaagdenbankje zitting moeten nemen. Zijn voorlopige schorsing kan daarmee oplopen tot een levenslange.
Garzón zal ondertussen met voldoening kennis hebben genomen van het Argentijnse besluit. En waarschijnlijk zal menige ex-folteraar in Spanje iets minder rustig slapen. Want terwijl Garzón misdrijven wilde onderzoeken die waren gepleegd tussen 1936 en 1952 strekt het Argentijnse onderzoek zich uit tot 1977.